THƠ VỀ THƠ - THƠ BÀN VỀ KỸ THUẬT THƠ
Gồm 8 bài:
1/ Chè Đường
2/ Coi Chừng Lầm To
3/ Tấm Bản Đồ Vẽ Sai
4/ Cho Thêm Củi
5/ Quên Hết Vạn Sự Đời
6/ Bệnh Nan Y
7/ Hoa Dại
8/ Yêu Thơ Nên Phải Hết Lòng Với Thơ
Bài 1
CHÈ ĐƯỜNG
(Vị ngọt của thơ)
Tôi thích chè
chè ngọt bởi có đường
Đường ít chè không đủ ngọt, không ngon
đường nhiều
ngọt lợ
ăn gắt cổ.
Nấu chè ngon do đó
cũng cần có tài
ngoài việc phải biết chọn các thứ đậu, dừa, bột, nếp, các thứ khoai
(thứ nào nấu với thứ nào, liều lượng bao nhiêu thì hợp)
còn phải biết nêm đường cho vừa ngọt
Chè có món có thể nêm đường kha khá
có món ít đường một chút cũng không sao
nhưng đã là chè thì phải có đường
nấu chè
nếu không nêm đường
thì chè sẽ không còn là chè nữa
mà thành món khác.
(110 chữ)
Phạm Đức Nhì
Lời Bàn Của Tác Giả
Vần tạo nên vị ngọt của thơ ca. Nó là những cái “móc” để giúp nối những chuỗi hình ảnh, sự kiện tạo nên cảm xúc của tác giả và - qua bài thơ - trở thành một thứ “thuốc dẫn” giúp những chuỗi hình ảnh, sự kiện ấy đi vào tâm hồn người đọc một cách dễ dàng hơn.
Trong những bài thơ thành công cái “thuốc dẫn” này giúp cảm xúc vận chuyển thành một dòng chảy, chảy trong tâm hồn người đọc.
Nhấm nháp được chút vị ngọt này người đọc sẽ bỏ bớt sự cẩn trọng thái quá (như khi đọc một hợp đồng, một án quyết), tạm thời gác lý trí qua một bên, để có thể tiếp cận bài thơ một cách nhẹ nhàng thoải mái, cho trái tim trần trụi của mình đối diện với hồn thơ của tác giả.
Tuy nhiên, cũng như đường trong chè - ít quá thì không đủ ngọt, nhiều quá thì ngọt lợ, ăn gắt cổ - ngoài ý tứ, ngôn từ, hình ảnh, việc xử dụng vần điệu đúng liều lượng để thơ ca có vị ngọt vừa phải cũng là một tài năng của tác giả, có thể góp phần làm tăng giá trị của bài thơ.
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
CHÈ ĐƯỜNG
Tôi thích chè
chè ngọt
bởi có đường
Đường ít chè không đủ ngọt không ngon
đường nhiều ngọt lợ, ăn gắt cổ.
Nấu chè ngon do đó
cũng cần có tài
ngoài việc phải biết chọn các thứ đậu, dừa, bột, nếp, các thứ khoai
(thứ nào nấu với thứ nào, liều lượng bao nhiêu thì hợp)
còn phải biết nêm đường cho vừa ngọt
Chè có món có thể nêm đường kha khá
có món ít đường một chút cũng không sao
nhưng đã là chè thì phải có đường
nấu chè nếu không nêm đường
thì chè sẽ không còn là chè nữa
mà thành món khác.
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân liên tiếp ở mấy đoạn đầu. Đoạn cuối, ngoài cặp vần nguyên chữ "đường, đường") được đưa vào để nhấn mạnh, phần còn lại khô khốc, cộc lốc như văn xuôi đấu khẩu. Đó chính là cao trào - điểm nhấn của tứ thơ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rất rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng ở mấy đoạn đầu.
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
7/ Độ dài: 110 chữ
8/ Cảm xúc tầng 1 (từ câu chữ, biện pháp tu từ): Khá mạnh
9/ Cảm xúc tầng 2 (từ bố cục, thế trận): Trung bình
10/ Hồn thơ: Tùy độc giả.
Diễn Đọc Thơ:
Bài này được đọc khá nhiêu lần với nhóm nhỏ người yêu thơ khi giới thiệu trang Blog Lý Thuyết Thơ. Có thể nói - "đao to búa lớn" một tý - đây là tuyên ngôn về "cái gốc của thơ". Những khán giả "nội lực thơ" càng cao thì càng thích.
Bài 2
COI CHỪNG LẦM TO
Đọc tin tức online (1)
về một cặp vợ chồng đặc biệt
chồng danh gia thế phiệt
vợ sắc nước hương trời
nhưng khi lộ chuyện phòng the thì hỡi ôi
chồng, trong tâm tưởng đã có bóng hình người khác
nên dinh thự nguy nga, phòng ốc cao sang mà ái ân lạnh nhạt
cảm thương người vợ
nổi hứng viết mấy vần thơ
Thái tử Charles ôm công nương Diana
trên chiếc giường nệm êm ái
Chí Phèo làng Vũ Đại (2)
lúc nổi cơn
chẳng cần giường
đè Thị Nở ngay bên gốc chuối
Nếu chỉ dựa vào độ êm, độ mới của nệm, của giường
để đoán cô gái nào sướng hơn
có khi bạn lầm to.
Chú Thích:
1/
Trong cuốn băng được phát trên kênh Chanel 4 của truyền thông Anh, Công nương Diana cũng không ngần ngại chia sẻ những chuyện thầm kín nhất. Mô tả cuộc sống tình dục của họ, Công nương dùng hai từ "kì quặc". Bởi sau lễ cưới, Diana mới phát hiện ra chồng mình không hề yêu thương mình như những gì thể hiện trước công chúng.
Khi được hỏi về mối quan hệ tình dục của cô với Charles, Diana đã trả lời với thái độ dửng dưng mà mang chút giễu cợt: "À thì có. Đã có, đã có, nhưng nó rất kì quặc". Theo như những gì Công nương Diana tâm sự thì Thái tử Charles chỉ gần gũi vợ 1 tuần 3 lần, thành một chu kì cố định và gần như không có nhiều cảm xúc.
(tintuconline.com.vn Thứ sáu, 14/09/2018)
2/
Truyện “Chí Phèo” của Nam Cao
Lời Bàn Của Tác Giả
Làm tình, không phải cứ giường nệm hiện đại là “hai ta đều sướng”. Chữ “tình” lúc “quần thảo” trên “bãi chiến trường” cũng rất quan trọng. Thiếu nó, cứ nhìn cuộc hôn nhân của Thái Tử Charles và Công Nương Diana sẽ rõ.
Làm thơ, bên cạnh phần kỹ thuật để tạo được bài thơ “nên vóc nên hình”, thi sĩ cũng cần có Hứng để thơ có cảm xúc, có hồn. Giá trị của bài thơ không phải chỉ ở “kỹ thuật, hình thức” mới lạ mà còn ở tâm thế của thi sĩ lúc làm thơ.
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
COI CHỪNG LẦM TO
Đọc tin tức online (1)
về một cặp vợ chồng đặc biệt
chồng danh gia thế phiệt
vợ sắc nước hương trời
nhưng khi lộ chuyện phòng the thì hỡi ôi
chồng, trong tâm tưởng đã có bóng hình người khác
nên dinh thự nguy nga, phòng ốc cao sang mà ái ân lạnh nhạt
cảm thương người vợ
nổi hứng viết mấy vần thơ
Thái tử Charles ôm công nương Diana
trên chiếc giường nệm êm ái
Chí Phèo làng Vũ Đại (2)
lúc nổi cơn
chẳng cần giường
đè Thị Nở ngay bên gốc chuối
Nếu chỉ dựa vào độ êm, độ mới của nệm, của giường
để đoán cô gái nào sướng hơn
có khi bạn lầm to.
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, cũng có chen vào vần lưng, vần gián cách, có chỗ “không vần), đọc vẫn trơn tru, vừa ngọt
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rất rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu phát sinh dòng cảm xúc, nhưng dòng cảm xúc quá yếu vì bài thơ ngắn.
7/ Độ dài: 119 chữ
8/ Cảm xúc tầng 1 (từ câu chữ, biện pháp tu từ): Mạnh
9/ Cảm xúc tầng 2 (từ bố cục, thế trận): Mạnh
10/ Hồn thơ: Tùy độc giả.
Diễn Đọc Thơ
Bài này thường được đọc trong các dịp gặp bạn bè văn chương để giới thiệu Thơ Tục nói về Hồn Thơ. Đặc biệt trong mấy Tết về Việt Nam dự Hội Thơ Nguyên Tiêu ở Văn Miếu Quốc Tử Giám, lúc cùng các nhà thơ trẻ từ mọi miền đất nước tụ tập ăn khuya ở quán cháo lòng đối diện khách sạn. Bài thơ được yêu cầu đọc nhiều lần.
Bài 3
TẤM BẢN ĐỒ VẼ SAI
(Bản đồ trong thơ)
Chọn lô đất tốt xây được ngôi nhà mới
tôi mở tiệc mừng tân gia
“Đến chơi! Hay lắm!”
thư tôi viết
mời bằng hữu gần xa
Ngay giữa trang thư một bản đồ
dọc ngang tự tay tôi vẽ
với lời chỉ dẫn cặn kẽ
đường đi nước bước đến cuộc vui
Giờ hẹn đến rồi
chưa thấy bóng khách mời nào xuất hiện
đồ ăn nguội lạnh
bàn tiệc vẫn vắng tanh
Vài ngày sau
nhận được mấy thư trả lời
trong thư chỉ vỏn vẹn:
“Xin lỗi!
Không tìm thấy nhà.”
(94 chữ)
Bài thơ là tấm bản đồ bằng chữ chỉ đường, từng bước, từng bước đưa dẫn người đọc đến cánh cửa trái tim đang mở rộng của tác giả. Những lời chỉ dẫn này phải rõ ràng, dễ hiểu, vì nếu rắc rối hoặc mơ hồ, dễ gây hiểu lầm, sẽ khiến người đọc đi lạc đường.
Nếu thi sĩ không nắm vững kỹ thuật thơ ca, không có ý tứ mới lạ, hoặc lúc không có hứng cũng cố gượng gạo mà viết, thì sẽ được một bài thơ… dở, không có hồn. Nhưng nếu chức năng truyền thông của bài thơ thất bại thì tất cả câu chữ, hình ảnh, âm thanh, biện pháp tu từ … đều đổ xuống sông, xuống biển hết.
Nó sẽ trở thành một câu đố bí hiểm mà chỉ chính người tạo ra nó mới có câu trả lời. Ai xui xẻo đọc phải bài thơ này thì cứ như đi vào rừng rậm trong đêm tối, chẳng biết mình đang ở chỗ nào và sẽ đi về đâu.
Nói văn chương một tý thì đây là Chức Năng Truyền Thông của bài thơ.
Diễn Đọc Thơ:
Bài này hơi khô khan và khó "bắt", chỉ đọc cho một vài nhóm nhỏ yêu thơ.
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
TẤM BẢN ĐỒ VẼ SAI
Chọn lô đất tốt xây được ngôi nhà mới
tôi mở tiệc mừng tân gia
“Đến chơi! Hay lắm!”
thư tôi viết
mời bằng hữu gần xa
Ngay giữa trang thư một bản đồ
dọc ngang tự tay tôi vẽ
với lời chỉ dẫn cặn kẽ
đường đi nước bước đến cuộc vui
Giờ hẹn đến rồi
chưa thấy bóng khách mời nào xuất hiện
đồ ăn nguội lạnh
bàn tiệc vẫn vắng tanh
Vài ngày sau
nhận được mấy thư trả lời
trong thư chỉ vỏn vẹn:
“Xin lỗi!
Không tìm thấy nhà.”
(94 chữ)
Bài 4
CHO THÊM CỦI
Mấy thằng bạn cùng trang lứa
thấy tôi may mắn “đắt hàng” trong chuyện “gái gú”
những lúc gần gũi thân tình
có thằng nửa thật nửa đùa tâm sự:
“Tao đôi khi muốn trèo lên đỉnh Vu Sơn
nhưng lực bất tòng tâm
chỉ mới vài bước
đã khuỵu gối giơ tay bỏ cuộc
tội nghiệp người bạn đường
nằm trên giường
bẽ bàng thất vọng”
Tôi cũng gặp những bài thơ
như cái bếp lò
chỉ loe ngoe vài thanh củi mỏng
nồi trên bếp chưa kịp nóng
lửa đã tàn
còn mong gì gạo nấu thành cơm
Căn bệnh của quý ông
“chưa đi đến chợ đã hết tiền”
chữa trị có lắm phương nhiều cách
ăn uống bồi bổ, thuốc men…
Riêng những bài thơ như bếp lửa tàn
cách tốt nhất là… cho thêm củi.
(140 chữ)
(Phạm Đức Nhì)
Lời Bàn:
Đây là một bài Thơ Về Thơ, thơ bàn về Lý Thuyết Thơ. “Cho Thêm Củi” không có phép ẩn dụ mà chỉ dùng thủ thuật so sánh để “tạo duyên” cho tứ thơ và làm gọn sạch, thoáng mát, trơn tru con đường dẫn về “điểm đến của tứ thơ”.
Thơ Kiếm Tông – chú trọng sự sâu sắc của ý tứ, cái đẹp của ngôn ngữ, câu chữ, hình tượng - nên dài cũng được mà ngắn cũng không sao. (Bởi nếu dài mà thuộc loại phân mảnh, đứt đoạn thì cũng vẫn được gọi là thơ Kiếm Tông).
Còn thơ Khí Tông – chú trọng cảm xúc - thì độ dài rất cần thiết. Thi sĩ cần “đất” để giới thiệu nguồn cơn rồi sau đó dàn trải những mảnh tâm trạng của mình. Tứ thơ “nhất khí liền mạch” sẽ chảy thành dòng. Được gắn kết với dòng âm điệu (nhờ hiệu ứng của vần liên tiếp) sẽ sinh ra dòng cảm xúc. Cả 3 dòng quyện chặt lấy nhau cùng chảy về “điểm đến của tứ thơ”.
Lúc đó cần độ dài để dòng chảy có “sóng sau dồn sóng trước” cho hồn thơ phát sinh và lớn mạnh.
Còn nếu thơ Khí Tông mà ngắn thì sẽ:
“như cái bếp lò
chỉ loe ngoe vài thanh củi mỏng
nồi trên bếp chưa kịp nóng
lửa đã tàn
còn mong gì gạo nấu thành cơm”
Đem ví von, so sánh với căn bệnh của quý ông:
“chưa đi đến chợ đã hết tiền”
thì 2 câu:
Riêng những bài thơ như bếp lửa tàn
cách tốt nhất là …. cho thêm củi
không thể chê trách tí nào. Vì rất tương hợp.
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
CHO THÊM CỦI
Mấy thằng bạn cùng trang lứa
thấy tôi may mắn “đắt hàng” trong chuyện “gái gú”
những lúc gần gũi thân tình
có thằng nửa thật nửa đùa tâm sự:
“Tao đôi khi muốn trèo lên đỉnh Vu Sơn
nhưng lực bất tòng tâm
chỉ mới vài bước
đã khuỵu gối giơ tay bỏ cuộc
tội nghiệp người bạn đường
nằm trên giường
bẽ bàng thất vọng”
Tôi cũng gặp những bài thơ
như cái bếp lò
chỉ loe ngoe vài thanh củi mỏng
nồi trên bếp chưa kịp nóng
lửa đã tàn
còn mong gì gạo nấu thành cơm
Căn bệnh của quý ông
“chưa đi đến chợ đã hết tiền”
chữa trị có lắm phương nhiều cách
ăn uống bồi bổ, thuốc men…
Riêng những bài thơ như bếp lửa tàn
cách tốt nhất là… cho thêm củi.
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ kết hợp với dòng âm điệu có chỗ cho cảm xúc bám theo chảy thành dòng (có cơ hội tạo hồn thơ).
7/ Độ dài: 140 chữ
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Trung bình
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Trung bình
10/ Hồn thơ: Nói lý lẽ nên không có cảm xúc, không có hồn thơ.
Diễn Đọc Thơ:
Bài này được đọc một số làn khi nói chuyện về Hồn Thơ. Nhất là khi bàn chuyện nên làm thơ dài hay thơ ngắn.
Bài 5
QUÊN HẾT VẠN SỰ ĐỜI
(Làm thơ cũng như làm tình, phải để hết tâm hồn vào cuộc chơi)
Khi anh sờ vú em
Nguyễn Văn Thiệu, Lê Duẩn, Truờng Chinh
ai đã từng lừa dân hại nuớc
anh đã quên, quên hết
Khi anh sờ l. em
Ngô Đinh Diệm, Hồ Chí Minh
ai đáng trọng, ai đáng khinh
anh cũng không cần biết
Khi em cầm c. anh
nó lớn lên rất nhanh
quê hương tươi xanh hay héo uá
anh cũng không nhớ
Khi c. anh mấp mé cửa l. em
vũ trụ hữu hạn hay vô biên
Chúa tạo nên
hay từ đâu mà có
anh cũng kệ cha nó
Và anh ruớn nguời lên
ruớn nguời lên
quên hết vạn sự đời
Lời Bàn Của Tác Giả
Làm thơ giống như làm tình. Phải để hết tâm hồn vào cuộc chơi. Khi lên giường với người yêu phải vứt bỏ hết, từ chí lớn trong thiên hạ cho đến những vụn vặt chén cơm manh áo trong cuộc sống hàng ngày. Có thế mới dễ bò lên tới đỉnh Vu Sơn, có thế mới có thể chết chìm trong sông Ân, bể Ái.
Với thơ cũng vậy. Nếu không để hết tâm hồn vào tứ thơ, những toan tính vị kỷ của lý trí sẽ chen vào làm khựng lại dòng chảy của thơ, làm thi sĩ cụt hứng.
Lý trí rất cần thiết cho hầu như mọi sinh hoạt của cuộc sống con người. Nhưng với thơ, nó là kẻ thù số một. Không cẩn trọng, nó sẽ len lỏi vào tận hang cùng, ngõ hẹp của tâm hồn để khi thì rù rì thuyết phục, lúc lại cao giọng hối thúc, khiến nhà thơ ngập ngừng, bối rối, nửa muốn tiến, nửa lại muốn lùi, không dám phóng tay xuống bút.
Cứ nghe lời lý trí thì khối cảm xúc của nhà thơ sẽ không phình to lên được, bởi khi đã bình tâm suy nghĩ thì hào khí ngất trời cũng xẹp dần như bong bóng bị xì hơi. Khi lý trí đã trụ ở trong lòng thì đau thương chất ngất sẽ nguôi ngoai, hận thù đằng đằng sẽ lắng xuống, tình yêu bỏng cháy sẽ nguội dần đi.
Làm thơ cũng giống ăn phở. Phải nóng hổi mới ngon. Để nguội, bánh phở trương phình ra, nước dùng đóng váng mỡ. Lúc ấy, cố nuốt cũng khó vào chứ đừng nói đến thưởng thức cái ngon, cái ngọt. Cũng vậy, cảm xúc còn nóng hổi thì câu thơ mới có hơi sức. Khi cơn (cơn điên, cơn giận, cơn ghen…) đã hạ thì bài thơ có cố viết ra cũng chỉ là cái xác không hồn.
Chỉ có lúc cao hứng, thật cao hứng, mới có thể “nói thật, nói thẳng được, nổi điên lên mà nói, nói mặc kệ thiên hạ sự, nói cóc sợ ai, không ‘quan trên trông xuống, người ta trông vào’, và lúc ấy mới có thể “viết được mấy lời kha khá” (Nguyễn thị Hoàng Bắc – Thơ Đến Từ Đâu - Nguyễn Đức Tùng).
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
Nguyễn Văn Thiệu, Lê Duẩn, Truờng Chinh
ai đã từng lừa dân hại nuớc
anh đã quên, quên hết
Khi anh sờ l. em
Ngô Đinh Diệm, Hồ Chí Minh
ai đáng trọng, ai đáng khinh
anh cũng không cần biết
Khi em cầm c. anh
nó lớn lên rất nhanh
quê hương tươi xanh hay héo uá
anh cũng không nhớ
Khi c. anh mấp mé cửa l. em
vũ trụ hữu hạn hay vô biên
Chúa tạo nên hay từ đâu mà có
anh cũng kệ cha nó
Và anh ruớn nguời lên
ruớn nguời lên
quên hết vạn sự đời
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, phân mảnh đứt đoạn/ Tứ thơ không có dòng chảy.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, vừa ngọt
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ trung bình
4/ Dòng âm điệu: Không có dòng âm điệu
5/ Nhịp điệu: Tương đối uyển chuyển
6/ Độ dài: 108 chữ
7/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Mạnh vì Tục
8/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Mạnh
9/ Hồn thơ: Không có tý nào
Diễn Đọc Thơ
Kén khán giả. Nhưng gặp đúng người "hợp gu" đọc rất hào hứng.
Bài 6
BỆNH NAN Y
Khám tổng quát
cho nhân viên một công ty
bác sĩ thấy hầu hết mắc một chứng bệnh lạ kỳ
bệnh Teo Hòn Dái
Người bệnh ăn ngủ, ỉa đái
vẫn bình thường
không nhiễm trùng, không sốt, không nhức xương
không đau bắp thịt
đi đứng nằm ngồi cũng giống như bao người khác
Chỉ thỉnh thoảng trong lúc làm ra và giới thiệu sản phẩm
mặt lại tái xanh
tim đập nhanh
mắt nhìn quanh lấm lét
Lúc ấy hòn dái teo đét
chỉ bằng hạt tiêu
trên người
mồ hôi vã ra như tắm
Công ty ấy không sản xuất hàng công nghệ
không kinh doanh hàng ăn
mà chỉ làm ra tượng tranh
và nhiều mặt hàng liên quan đến chữ viết
Đó chính là Hội Nhà Văn
Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
Trên đường giao lưu thơ văn
gặp các cây bút từ Hội Nhà Văn Việt Nam
các bạn tôi
bắt tay bác này khen chữ dùng sang cả
vỗ vai anh kia khen tứ hay ý lạ
có sáng kiến làm mới thể thơ
Riêng tôi gặp họ
chỉ thích nắn sờ
hai hòn dái
Thi sĩ mắc chứng bệnh "teo hòn dái" làm thơ rất khổ. Điều này rất dễ hiểu và thông cảm.
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
BỆNH NAN Y
Khám tổng quát
cho nhân viên một công ty
bác sĩ thấy hầu hết mắc một chứng bệnh lạ kỳ
bệnh Teo Hòn Dái
Người bệnh ăn ngủ, ỉa đái
vẫn bình thường
không nhiễm trùng, không sốt, không nhức xương
không đau bắp thịt
đi đứng nằm ngồi cũng giống như bao người khác
Chỉ trong lúc làm ra và giới thiệu sản phẩm
mặt tái xanh
tim đập nhanh
mắt nhìn quanh lấm lét
Lúc ấy hòn dái teo đét
chỉ bằng hạt tiêu
trên người
mồ hôi vã ra như tắm
Công ty ấy không sản xuất hàng công nghệ
không kinh doanh hàng ăn
mà chỉ làm ra tượng tranh
và nhiều mặt hang liên quan đến chữ viết
Đó chính là Hội Nhà Văn
Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
Trên đường giao lưu thơ văn
gặp các cây bút từ Hội Nhà Văn Việt Nam
các bạn tôi
bắt tay bác này khen chữ dùng sang cả
vỗ vai anh kia khen tứ hay ý lạ
có sáng kiến làm mới thể thơ
Riêng tôi gặp họ
chỉ thích nắn sờ
hai hòn dái
Bài 7
HOA DẠI
(Tâm sự một nhà thơ)
Tôi là loài hoa dại
mọc bên đường
tỏa sắc hương
dịu lòng những ông bố trên đường đến xưởng
những bà mẹ đi thăm ruộng trở về
Tôi thêm nét vui tươi
cho cô gái quê
xách làn đi chợ
Các cô cậu học trò
mặt mày hớn hở
cười với tôi mỗi buổi đến trường
Tôi đứng đây
mở lòng đón gió bốn phương
để thêm sắc thêm hương
cho người đời thêm đẹp dạ
Bạn đừng tưởng đời tôi êm ả
như mặt nước hồ
tôi đã bao phen nghiêng ngả
trước những trận gió to
Có lúc thân tôi xác xơ
tả tơi từng cánh
lá rụng phấn bay lịm dần trong đêm lạnh
nhưng nghĩ đến ngày mai
tôi gượng dậy mỉm cười
Tuy nhiên
nếu lúc này bạn ngỏ ý mời tôi
đến một ngôi nhà sang trọng
dành cho tôi chỗ ngồi ấm cúng
có kẻ chăm lo trẩy lá tỉa cành
tôi vẫn lắc đầu nhìn dưới chân mình
mảnh đất nhỏ tôi vô cùng yêu mến
Tôi sống
không phải để riêng ai âu yếm
sắc hương này tôi muốn sẻ chia
cho tất cả mọi người
từ em bé ngây thơ
đến các cụ già trăm tuổi
Và nếu nơi đây nước dâng bão nổi
tấm thân này tan nát cuốn muôn nơi
tôi vẫn vui
bởi phấn nhụy của tôi
sẽ mọc lên trăm ngàn cây hoa mới
(239 chữ)
(Phạm Đức Nhì)
Thơ tôi viết có một phần khá lớn sử dụng phép ẩn dụ trong đó có gần hai chục bài bàn về Lý Thuyết Thơ được bạn bè xếp vào loại “Những Bài Thơ Về Thơ”. Hoa Dại là bài thơ thuộc loại này.
Tứ: Tác giả nói lên tâm sự của một loài hoa dại.
Ý: Bóng gió nói đến tâm sự của chính tác giả - một nhà thơ
Giải Thích Thêm Về “Tứ Thơ”
Khi nghe nói hoa dại người đọc sẽ có thể nghĩ đến một loại hoa khác với loại “hoa nhà” được con người trồng, như một cách trang trí, ở trong nhà hay ngoài vườn.
Nếu đem so sánh sẽ có một số khác biệt như sau:
1/ Môi Trường
a/ Hoa Dại: Mọc ở môi trường tự nhiên, ven đường, ven rừng, chịu đựng nắng mưa, sương gió, có khi cả bão lụt - bất trắc xảy đến bất cứ lúc nào.
b/ Hoa Nhà: Được con người trồng trong vườn hoặc ở trong nhà, được lên luống, chăm bón, tưới tắm, bắt sâu, tỉa lá, bẻ cành, trong một môi trường được kiểm soát, “nuông chiều” và dĩ nhiên, an toàn.
2/ Tự Do
a/ Hoa Dại: Gió thổi hạt đến đâu có thể mọc cây ở đó, cảnh quan trước mắt rộng rãi, thoáng đãng, tầm nhìn bao la.
b/ Hoa Nhà: Chỉ được trồng hoặc trưng bày ở nơi người chủ nhà muốn, bị tù túng trong khung cảnh chật hẹp.
3/ Đối Tượng Phục Vụ:
a/ Hoa Dại: Phục vụ tất cả những người qua lại
b/ Hoa Nhà: Phục vụ những người trong gia đình chủ nhà và khách khứa, bạn bè của họ
Từ Tứ Suy Ra Ý - Nghĩa Bóng
Sau đây là nghĩa bóng (ý) của bài thơ, liên quan đến nhân cách của thi sĩ. Bài thơ muốn nói đến hai loại thi sĩ: Thi Sĩ Hoa Dại và Thi Sĩ Hoa Nhà.
1/ Môi Trường
a/ Thi Sĩ Hoa Dại: Không chức vụ (trong chính quyền), không đặc quyền đặc lợi, không được che chắn, bảo vệ. Thơ là tiếng lòng chân thật nên dễ đụng chạm, sóng gió có thể ập đến bất cứ lúc nào – nghĩa là Thi Sĩ Hoa Dại phải có cái tính “ngông”, coi thơ trọng hơn một cuộc sống no ấm, an bình.
b/ Thi Sĩ Hoa Nhà: Bám vào hoặc dựa dẫm quyền hành để được chữ “an thân”, được quyền lợi vật chất cho mình và gia đình, thường được gọi là “nhà thơ cung đình” (của chế độ), coi sự chân thật trong thơ, hồn thơ nhẹ hơn danh lợi.
2/ Tự Do
a/ Thi Sĩ Hoa Dại: Viết tự do, thoải mái, không chịu áp lực, kiểm soát từ người có chức, quyền, tiền bạc, tứ thơ hướng đến một khung trời rộng hơn, một chân trời xa hơn, giọng điệu cao sang hơn.
b/ Thi Sĩ Hoa Nhà: Viết theo “đơn đặt hàng” (trực tiếp hoặc gián tiếp) của những người có quyền chức cao, bạc tiền nhiều nên đề tài bó buộc, lúc nào cũng nơm nớp lo sợ, viết không vừa lòng chủ thì sẽ “mất” hết, tứ thơ chật hẹp, giọng điệu ít nhiều có tính nịnh bợ, hèn kém.
3/ Đối Tượng Phục Vụ:
a/ Thi Sĩ Hoa Dại: Phục vụ tất cả mọi người, toàn thể nhân loại, nhờ thế nhân cách cao đẹp.
b/ Thi Sĩ Hoa Nhà: Phục vụ một thiểu số có chức quyền, tiền bạc nên nhân cách hèn kém.
Những tính xấu như tham quyền, tham danh lợi, thích được an nhàn không những làm tâm hồn của thi sĩ mờ đục mà ngay chính thơ của Ngài cũng thiếu trong sáng, tươi mát. Thi sĩ kiểu ấy xã hội nào cũng có và thường chiếm số khá đông.
Kết Luận
Cho nên khi làm thơ, nếu mang cái tâm thế của loài Hoa Dại sẽ được Nàng Thơ chào đón niềm nở và thân tình hơn.
WILD FLOWER
(Intimate feelings of a poet)
I am a wild flower
growing along the roadside
spreading color and flagrance
to ease off the fathers
on the way to their workshops
the mothers
on their way back
visiting the rice fields
I add the joyful feature
to the young village girl
shopping bag on hand
going to the market
The young students with their happy look
laughing with me on their way to school
I stand here with open arms
to welcome the breeze from everywhere
to add more colors
more flagrance
to make human life more beautiful
Don’t think my life is calm
like the surface of the lake
I have been through many ups and downs
in front of strong winds
Sometimes my body is tattered
tousled to each petal
the leaves falling
the pollen flying in the air
swooning in the cold night
but thinking of the coming tomorrow
I stand up smiling
However, right now
if you hint to invite me
to come to a luxurious house
reserve a cozy place for me
with somebody to take good care of me
I still shake my head
looking under my feet
the small piece of land
I love so much
I live not for anyone in particular to cherish me
this marvelous beauty
I want to share
with everybody
from innocent children
to hundred-year-old people
And if at this place
flood and storm
this body destroyed and dispersed everywhere
I am still glad
because with my pollen
will grow
thousands of new flower plants.
Thư Của Nhà Thơ Lão Thành Cao Mỵ Nhân
Thân gởi Nhà Thơ PHẠM ĐỨC NHÌ quý mến,
Cám ơn người Thi Sĩ rất hào sảng trong cách nghĩ, mà lại rất cô đơn trên quan niệm thơ ca.
Bài thơ HOA DẠI của PHẠM ĐỨC NHÌ với tôi, phải nói là một kiệt tác. Tôi cứ loay hoay muốn nói cái điều gì đó rằng:
Chúng ta, quý vị và tôi, những người làm thơ, đọc thơ, yêu thơ, thích thơ và cả ghét thơ đi nữa, vẫn phải vỗ tay vào, xin hãy vỗ tay vào, vỗ tay thật lớn, không phải vì hay, mà vì thốt ra được, nói lên được tính chất nhân bản, lãng mạn của một loài hoa dại trải dài trên vạt đất nhân sinh vô cùng phong phú.
Trước hết, xin CÁM ƠN THI SĨ PHẠM ĐỨC NHÌ, sau xin hứa với chính tôi, là phải làm sao thả rộng "mục đích, yêu cầu" của loài HOA DẠI mà PHẠM ĐỨC NHÌ nhận biết hoa ấy rất cần thiết cho Cuộc Đời bất cứ ai muốn, hiểu tính cách làm THI SĨ.
Thành thực cám ơn Nhà Thơ. Thân quý chúc Thi Sĩ PHẠM ĐỨC NHÌ luôn như ý trong sáng tác và hoàn tất điều suy nghĩ về Thơ của tất cả cùng riêng ông.
KÍNH CHÚC VẠN AN.
CAO MỴ NHÂN
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
HOA DẠI
Tôi là loài hoa dại
mọc bên đường
tỏa sắc hương
dịu lòng những ông bố trên đường đến xưởng
những bà mẹ đi thăm ruộng trở về
Tôi thêm nét vui tươi cho cô gái quê
xách làn đi chợ
Các cô cậu học trò mặt mày hớn hở
cười với tôi mỗi buổi đến trường
Tôi đứng đây mở lòng đón gió bốn phương
để thêm sắc thêm hương
cho người đời thêm đẹp dạ
Bạn đừng tưởng đời tôi êm ả
như mặt nước hồ
tôi đã bao phen nghiêng ngả
trước những trận gió to
Có lúc thân tôi xác xơ
tả tơi từng cánh
lá rụng phấn bay lịm dần trong đêm lạnh
nhưng nghĩ đến ngày mai
tôi gượng dậy mỉm cười
Tuy nhiên
nếu lúc này bạn ngỏ ý mời tôi
đến một ngôi nhà sang trọng
dành cho tôi chỗ ngồi ấm cúng
có kẻ chăm lo trẩy lá tỉa cành
tôi vẫn lắc đầu nhìn dưới chân mình
mảnh đất nhỏ tôi vô cùng yêu mến
Tôi sống
không phải để riêng ai âu yếm
sắc hương này tôi muốn sẻ chia
cho tất cả mọi người
từ em bé ngây thơ
đến các cụ già trăm tuổi
Và nếu nơi đây nước dâng bão nổi
tấm thân này tan nát cuốn muôn nơi
tôi vẫn vui
bởi phấn nhụy của tôi
sẽ mọc lên trăm ngàn cây hoa mới
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, cũng có chen vào vần gián cách, vần lưng, ngọt đậm nhưng không đến mức "nhàm chán vần"
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rất rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng/ tốc độ khá nhanh
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu phát sinh dòng cảm xúc, 3 dòng nhập một
7/ Độ dài: 239 chữ
8/ Hồn thơ khá mạnh.
Trong thời gian ở bệnh xá Phân Trại B với tình trạng bệnh tật nặng nề: Liệt 2 chân, rối loạn cơ tròn, không kiểm soát được việc iả đái. Nghe tiếng tôi làm thơ, biết nhạc lý, những dịp lễ tết có người làm công tác văn nghệ trong trại bóng gió gợi ý: "Lúc này nếu viết được bài thơ hoặc bản nhạc ca ngợi chế độ sẽ rất có lợi, cơ hội 'sống sót trở về' sẽ rất cao".
Tôi chỉ cười cho qua chuyện nhưng sau đó đã nổi hứng viết bài thơ Hoa Dại.
Hoa Dại có Ẩn Dụ toàn bài, cần khả năng liên tưởng và chút nhạy cảm để "bắt" được Tứ và hiểu được Ý nên ít được phổ biến trong trại. Lý do: Trình độ các em tù hình sự "chưa tới".
Nhưng ra đời thì nó dễ được chấp nhận, bất kể lập trường, quan điểm chính trị, miễn là có không khí trầm lặng, ấm cúng, gần gũi. Dân chơi thơ càng nhuyễn thì càng khoái. Bài thơ 239 chữ (không dài lắm) nhưng hồn thơ khá mạnh, khán giả thả tâm hồn theo dòng chảy
Đọc bài thơ này rất hứng. Có một số lần được yêu cầu đọc lại.
Tuy nhiên, đem Hoa Dại vào khung cảnh tiệc tùng vui nhộn, mừng sinh nhật, đám cưới... thì "trât lất".
Bài 8
YÊU THƠ NÊN PHẢI HẾT LÒNG VỚI THƠ
Đọc xong Một Chút Tâm Tình khá đông bạn bè và người đọc đã gởi đến tôi những lời bình phẩm. Đồng tình cũng nhiều mà chỉ trích cũng không ít.
Một vị (lớn tuổi, có uy tín) đã trách tôi “không còn cái tinh thần của người lính, nghe hiệu lệnh là cùng đồng đội xung phong chiếm lĩnh mục tiêu.”
Một người khác cho rằng bài thơ của tôi đã “lạc giọng, lỗi nhịp với dàn đồng ca của người Việt hải ngoại.”
Biết trả lời sao bây giờ? Bèn viết bài thơ.
Có một thời bị đọa đày hành hạ
thơ của tôi rực lửa căm thù
máu và nước mắt
ướt đẫm những trang thơ
nực mùi tử khí
Thơ cũng đậm màu chính trị
"màu này thật dễ thương
còn màu đó… thấy mà ghê!"
"Ôi đẹp quá phe mình!
còn phe bên kia
phải chọn góc nhìn để chỉ thấy toàn điều xấu"
mỗi câu thơ một bài ca chiến đấu
một viên đạn đồng đen
bắn vào chế độ cộng sản bạo tàn
tôi trở thành người lính hiên ngang
cầm bút
Thế rồi cuộc đời, thời thế đổi thay
suy nghĩ cũng có phần khác những ngày xa xưa
Nhưng năm sau này
đôi lúc
nhìn cảnh đời dạt dào cảm xúc
bật ra mấy vần thơ
bạn bè nghe qua đầu lắc, tay xua
“Không hợp với trào lưu của người Việt hải ngoại”
Thỉnh thoảng xem lại thơ mình
thơ bạn bè đồng đội
nhiều bài rất lý tưởng
vững lập trường
có kỷ cương
kẻ trước dẫn dắt người sau
riêng hồn thơ thì chẳng thấy đâu
Tôi lao vào đọc
mới đầu là những bài thơ tuyệt tác
tìm hiểu thêm kỹ thuật thơ ca
và rồi hầu như tất cả những gì về thơ
từ Âu Á Tây Tầu Anh Mỹ
các trang web văn chương
Talawas, Da Màu, Tiền Vệ
ôn cố tri tân
mong tạo cho thơ mình một vóc dáng riêng
nhưng người lính trong tôi quá đỗi kiên cường
nên tôi vẫn “được” xếp đứng chung hàng
với rất đông "nhà thơ – chiến sĩ"
Một hôm cao hứng
tình quê hương đất nước dâng tràn
nghĩ đến những thôn xóm, phố phường
có tên gọi Việt Nam
đến mẹ già, đàn em
bà con, bạn bè thân thiết
đến cả những người chưa quen biết
và những người đã chết từ lâu
Niềm thương cảm
từ trong từng thớ thịt, mỗi tế bào
chảy ào trên trang giấy
Nhưng chính ngay giây phút ấy
gió bão nổi lên
cát bụi mịt mù
và trong cái không khí rờn rợn âm u
xuất hiện một chàng trai trẻ tuổi
quân phục bạc màu, mặt buồn rười rượi
lấy cả thân người
che khuất bài thơ đang viết dở của tôi
Khi con chữ vẫn cứ hàng hàng lớp lớp
bay về tới tấp
như sóng biển dồn dập
khiến tôi trong cơn say, cơn điên
vung bút đâm phập vào trái tim
người lính
Tôi đang sống trên nước Mỹ
đất nước tự do
làm thơ
không phải nhìn trước, ngó sau
nỗi lo sợ theo vào
cả trong giấc ngủ
giật thót mình nghe tiếng chó sủa
ban đêm
Nhưng sao trước mặt vẫn chập chờn
những bóng ma quá khứ
ánh mắt van lơn, bàn tay níu giữ
khiến đã biết bao lần
dòng thơ đang băng băng tuôn chảy
phải khựng lại
luồn lách qua hướng khác
Để có thể hết lòng hết dạ
trọn tình trọn nghĩa
với nàng thơ
tôi tay cầm bút viết, tay nắm dao quơ
đuổi, giết bằng sạch những hồn ma, bóng quỷ
(truyền thống, khuôn phép lễ giáo, thước đo giá trị
của người đời)
Trên trang thơ của mình
tôi chỉ trung thành
với nhịp đập của chính trái tim tôi.
Vâng! Trên trang thơ của mình
tôi chỉ trung thành
với nhịp đập của chính trái tim tôi.
San Leon cuối tháng 1 năm 2013
MINH HỌA KỸ THUẬT GIEO VẦN
YÊU THƠ NÊN PHẢI HẾT LÒNG VỚI THƠ
Có một thời bị đọa đày hành hạ
thơ của tôi rực lửa căm thù
máu và nước mắt ướt đẫm những trang thơ
nực mùi tử khí
Thơ cũng đậm màu chính trị
màu này thật dễ thương
còn màu đó… thấy mà ghê!
Ôi! Đẹp quá phe mình, còn phe bên kia
phải chọn góc nhìn để chỉ thấy toàn điều xấu
mỗi câu thơ một bài ca chiến đấu
một viên đạn đồng đen
bắn vào chế độ cộng sản bạo tàn
tôi trở thành người lính hiên ngang cầm bút
Thế rồi cuộc đời, thời thế đổi thay
suy nghĩ cũng có phần khác những ngày xa xưa
Những năm sau này
đôi lúc
nhìn cảnh đời dạt dào cảm xúc
bật ra mấy vần thơ
bạn bè nghe qua đầu lắc, tay xua
“Không hợp với trào lưu của người Việt hải ngoại”
Thỉnh thoảng xem lại thơ mình
thơ bạn bè đồng đội
nhiều bài rất lý tưởng
vững lập trường
có kỷ cương
kẻ trước dẫn dắt người sau
riêng hồn thơ thì chẳng thấy đâu
Tôi lao vào đọc
mới đầu là những bài thơ tuyệt tác
tìm hiểu thêm kỹ thuật thi ca
và rồi hầu như tất cả những gì về thơ
từ Âu Á Tây Tầu Anh Mỹ
các trang web văn chương Talawas, Da Màu,
Tiền Vệ
ôn cố tri tân
mong tạo cho thơ mình một vóc dáng riêng
nhưng người lính trong tôi quá đỗi kiên cường
nên tôi vẫn “được” đứng chung hàng
với rất đông "nhà thơ – chiến sĩ"
Một hôm cao hứng
tình quê hương đất nước dâng tràn
nghĩ đến những thôn xóm, phố phường
có tên gọi Việt Nam
đến mẹ già, đàn em, bà con, bạn bè thân thiết
đến cả những người chưa quen biết
và những người đã chết từ lâu
niềm thương cảm từ trong từng thớ thịt
mỗi tế bào
chảy ào trên trang giấy
Nhưng chính ngay giây phút ấy
gió bão nổi lên, cát bụi mịt mù
và trong cái không khí rờn rợn âm u
xuất hiện một chàng trai trẻ tuổi
quân phục bạc màu, mặt buồn rười rượi
lấy cả thân người
che khuất bài thơ đang viết dở của tôi
Khi con chữ vẫn cứ hàng hàng lớp lớp
bay về tới tấp
như sóng biển dồn dập
khiến tôi trong cơn say, cơn điên
vung bút đâm phập vào trái tim
người lính
Tôi đang sống trên nước Mỹ
đất nước tự do
làm thơ
không phải lấm lét nhìn trước, ngó sau
nỗi lo sợ theo vào
cả trong giấc ngủ
giật thót mình nghe tiếng chó sủa ban đêm
Nhưng sao trước mặt vẫn chập chờn
những bóng ma quá khứ
ánh mắt van lơn, bàn tay níu giữ
khiến đã biết bao lần
dòng thơ đang băng băng tuôn chảy
phải khựng lại
luồn lách qua hướng khác
…………
Để có thể hết lòng hết dạ
trọn tình trọn nghĩa
với nàng thơ
tôi tay cầm bút viết, tay nắm dao quơ
đuổi, giết bằng sạch những hồn ma, bóng quỷ
(truyền thống, khuôn phép lễ giáo, thước đo giá trị
của người đời)
Trên trang thơ của mình
tôi chỉ trung thành
với nhịp đập của chính trái tim tôi.
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu cho dòng cảm xúc bám theo
7/ Độ dài: 531 chữ
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Manh
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Mạnh
10/ Hồn thơ: Tùy bạn đọc
Diễn Đọc Thơ:
Bài thơ được đọc nhiều nơi, khung cảnh nào cũng được. Dĩ nhiên những người "lập trường kiên định" cười nhạt, lắc đầu. Nhưng đại đa số đồng tình, hưởng ứng, vỗ tay vang dội
Comments
Post a Comment