QUÊ HƯƠNG VÀ CỘNG SẢN
ĐỌC BẢNG TÓM TẮT KỸ THUẬT THƠ
Bạn Sẽ Thấy Gì Khi Đọc Bảng Tóm Tắt Kỹ Thuật Thơ
Kỹ Thuật Thơ Là Gì?
Kỹ thuật thơ, hay còn gọi là thi pháp, là những thủ thuật, chiêu trò (nói văn chương một tý là những "phương tiện thẩm mỹ") mà thi sĩ sử dụng để săp xếp các con chữ tạo thành bài thơ.
Sau đây là một số điểm trong kỹ thuật thơ thường được tôi chú ý để xem bài thơ có hồn hay không.
1/ Các biện pháp tu từ: Ẩn dụ, phúng dụ, so sánh, lối nói thậm xưng, Show, Don't Tell (của Âu Mỹ) ...
2/ Loại thơ, thể thơ: Nhất khí liền mạch hay phân mảnh đứt đoạn? Tứ thơ có dòng chảy hay không? Thông thoáng hay có mô gò cản đường? Đọc hiểu cảm dễ dàng hay cần phải suy ngẫm hoặc chú thích?
3/ Vần: Có đủ độ ngọt để kết dính các mảnh tâm sự của tác giả?
4/ Dòng âm điệu: Vần có tạo được dòng âm điệu thông thoáng? Có hội chứng nhàm chán vần (ầu ơ)?
5/ Nhịp điệu: Số chữ trong câu thay đổi hay cố định?
a/ Thay đổi: Nhịp điệu uyển chuyển, sinh động
b/ Cố định: Nhịp điệu đều đều, tẻ nhạt
6/ Dòng âm điệu có kết hợp với dòng tứ thơ để cảm xúc (từ cơn hứng của thi sĩ) bám theo chảy thành dòng?
7/ Độ dài của bài thơ: Bài thơ có đủ dài để dòng cảm xúc có "sóng sau dồn sóng trước"?
8/ Tâm thế của thi sĩ: Tỉnh táo hay phấn khích?
a/ Tỉnh táo: Lý trí kiểm soát, lèo lái - sẽ không có hồn thơ.
b/ Phấn khích: Cảm xúc lấn át lý trí - sẽ có hồn thơ.
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu cho phép dòng cảm xúc bám theo.
7/ Độ dài: 380 chữ
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Mạnh
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Mạnh
10/ Hồn thơ: Tùy bạn đọc
Gồm 8 bài:
1/ Tôi Rất Sợ Rồi Sẽ Một Ngày
2/ Tập Vẽ
3/ Câu Trả Lời Chân Xác
4/ Tôi Đã Gặp Ở Đây
5/ Quê Hương - Người Đi Kẻ
6/ Bờ Vẫn Quá Xa
7/ Gặp Lại Kẻ Thù Xưa
8/ Lá Cờ Chính Nghĩa
Bài 1
TÔI RẤT SỢ RỒI SẼ MỘT NGÀY
Tôi rất sợ
rồi sẽ một ngày
hình Mao Trạch Đông rất to
đóng khung thật đẹp
treo ở nơi trang trọng nhất trong nhà
Những lá cờ
nền đỏ, 5 ngôi sao vàng
một lớn, bốn nhỏ
phần phật tung bay khắp phố
Những con đường
Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ, Lê Lợi, Trưng Vương
gợi những trang sử hào hùng, bất khuất
thay bằng những cái tên Tàu lạ hoắc.
Tôi rất sợ
rồi sẽ một ngày
cầm trong tay thẻ Chứng Minh Nhân Dân
tên của mình được phiên âm
đọc lên như người nói ngọng
Những đứa trẻ Việt Nam đến trường
xì xồ tiếng Quảng Đông, Quan Thoại
đọc Ngũ Kinh, Tứ Thư
Truyện Kiều của Nguyễn Du
vứt vào sọt rác
Và tôi cũng rất sợ
rồi sẽ một ngày
trên bản đồ thế giới
mảnh đất hình chữ S
với cái tên Việt Nam thân thiết
thành Khu Tự Trị Ngoại Biên
không còn nằm trong Liên Hiệp Quốc
vì đã mất tư cách thành viên
Hỡi toàn thể dân tộc Việt Nam
đất nước đang thậm chí nguy nan
nếu cứ “lửng lơ con cá vàng”
cái ngày đáng sợ ấy
sẽ đến.
Tháng 11 năm 2015
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
TÔI RẤT SỢ RỒI SẼ MỘT NGÀY
Tôi rất sợ
rồi sẽ một ngày
hình Mao Trạch Đông rất to
đóng khung thật đẹp
treo ở nơi trang trọng nhất trong nhà
Những lá cờ
nền đỏ, 5 ngôi sao vàng
một lớn, bốn nhỏ
phần phật tung bay khắp phố
Những con đường
Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ, Lê Lợi, Trưng Vương
gợi những trang sử hào hùng, bất khuất
thay bằng những cái tên Tàu lạ hoắc.
Tôi rất sợ
rồi sẽ một ngày
cầm trong tay thẻ Chứng Minh Nhân Dân
tên của mình được phiên âm
đọc lên như người nói ngọng
Những đứa trẻ Việt Nam đến trường
xì xồ tiếng Quảng Đông, Quan Thoại
đọc Ngũ Kinh, Tứ Thư
Truyện Kiều của Nguyễn Du
vứt vào sọt rác
Và tôi cũng rất sợ
rồi sẽ một ngày
trên bản đồ thế giới
mảnh đất hình chữ S
với cái tên Việt Nam thân thiết
thành Khu Tự Trị Ngoại Biên
không còn nằm trong Liên Hiệp Quốc
vì đã mất tư cách thành viên
Hỡi toàn thể dân tộc Việt Nam
đất nước đang thậm chí nguy nan
nếu cứ “lửng lơ con cá vàng”
cái ngày đáng sợ ấy
sẽ đến.
Bài 2:
TẬP VẼ
Bài này tôi viết lúc đang nằm ở bệnh xá phân trại B. Tôi được chuyển vào đây sau khi bị đạp giập xương sống trong xà lim lần thứ hai.
Một em tù hình sự có học lại có hoa tay, vẽ đẹp nên được ưu tiên cho về đội nhà bếp để thỉnh thoảng vẽ cờ, hoa, khẩu hiệu trang trí cho phân trại. Em mến tôi và lúc bớt việc lại đến bệnh xá đề nghị tôi hát mấy bản nhạc vàng mà em ưa thích.
Một hôm em tâm sự là rất buồn, rất chán khi bị bắt buộc phải vẽ những hình, khẩu hiệu mà em “không có cảm tình”.
Bài thơ ra đời trong khung cảnh ấy.
TẬP VẼ
Thuở bé
thầy giáo thường khen em
có hoa tay, vẽ nhanh, vẽ đẹp
chỉ vài nét
là có hình người
muông thú, cỏ hoa
Thế mà mấy năm qua
em luôn bị điểm 2 môn vẽ
chăm chỉ, miệt mài
tính em vẫn thế
chứ có đâu biếng nhác, ươn hèn
Nhớ hôm vẽ cờ búa liềm
em đã ngắm kỹ
từng đường cong nét thẳng
em cũng ướm thử
từng đoạn dài đoạn ngắn
nhưng đến hết giờ
em vẽ cũng vẫn …sai
Đưa lưng cho thầy quất mấy roi
em ngỡ liềm cứa thịt da em rách
thước kẻ thầy đánh vào tay
em tưởng búa đập xương em dập nát
Một hôm khác
lớp em vẽ hình Lê- Nin
em hết nhìn thẳng lại nhìn nghiêng
để ý từ chòm râu, sóng mũi
Nhưng lạ chưa!
Lê – Nin của em vào cuối buổi
trông cứ như đang múa vuốt, nhe nanh
xem bài em
thầy giáo giật mình
đánh em ngã lăn giữa lớp
Hôm vẽ Bác Hồ
lòng em hồi hộp
thầy đứng bên em
chẳng phút nào rời
thầy nhắc em
Bác nhân đức yêu người
thầy sánh Bác
với vua Hùng dựng nước
Em cố vẽ theo lời thầy
nhưng không sao vẽ được
tay chén chè tàu
tay ly rượu Vốt- Ka
Bác Hồ của em
trông gian ác, ranh ma
em lại bị thêm trận đòn
tím bầm thân thể
Bản đồ nước Việt Nam
một hôm em đang vẽ
này biển, này sông,
này rừng núi, ruộng vườn
này những thành phố quê hương
em đặt hết tâm hồn
vào trang giấy nhỏ
Thầy đứng sau lưng
cầm cây cọ đỏ
bôi kín tấm bản đồ tổ quốc em yêu
đỏ biển, đỏ sông
đỏ những đê điều
đỏ phố, đỏ phường
đỏ hết cả núi rừng, nương rẫy
Em bỏ ngôi trường làng
ra đi từ dạo ấy
lang thang như một khách giang hồ
Ôi! Nhớ làm sao
những lần tập vẽ ngày xưa
Ồ! Giá trường em
giờ có thầy giáo mới
Em sẽ chạy về ngay
không để lỡ một ngày,
một buổi
ngồi vào hàng ghế ngày xưa
thầy đang dậy những câu hát mẹ ru
còn em háo hức
chờ đến giờ tập vẽ.
(380 chữ)
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
TẬP VẼ
Thuở bé
thầy giáo thường khen em
có hoa tay, vẽ nhanh, vẽ đẹp
chỉ vài nét
là có hình người muông thú, cỏ hoa
Thế mà mấy năm qua
em luôn bị điểm 2 môn vẽ
chăm chỉ, miệt mài tính em vẫn thế
chứ có đâu biếng nhác, ươn hèn
Nhớ hôm vẽ cờ búa liềm
em đã ngắm kỹ từng đường cong nét thẳng
em cũng ướm thử từng đoạn dài đoạn ngắn
nhưng đến hết giờ em vẽ cũng vẫn… sai
Đưa lưng cho thầy quất mấy roi
em ngỡ liềm cứa thịt da em rách
thước kẻ thầy đánh vào tay
em tưởng búa đập xương em dập nát
Một hôm khác
lớp em vẽ hình Lê- Nin
em hết nhìn thẳng lại nhìn nghiêng
để ý từ chòm râu, sóng mũi
Nhưng lạ chưa! Lê – Nin của em vào cuối buổi
trông cứ như đang múa vuốt, nhe nanh
xem bài em thầy giáo giật mình
đánh em ngã lăn giữa lớp
Hôm vẽ Bác Hồ lòng em hồi hộp
thầy đứng bên em chẳng phút nào rời
thầy nhắc em Bác nhân đức yêu người
thầy sánh Bác với vua Hùng dựng nước
Em cố vẽ theo lời thầy nhưng không sao vẽ được
tay chén chè tàu tay ly rượu Vốt- Ka
Bác Hồ của em trông gian ác, ranh ma
em lại bị thêm trận đòn tím bầm thân thể
Bản đồ nước Việt Nam một hôm em đang vẽ
này biển, này sông, này rừng núi, ruộng vườn
này những thành phố quê hương
em đặt hết tâm hồn vào trang giấy nhỏ
Thầy đứng sau lưng cầm cây cọ đỏ
bôi kín tấm bản đồ tổ quốc em yêu
đỏ biển, đỏ sông, đỏ những đê điều
đỏ phố, đỏ phường, đỏ hết cả núi rừng, nương rẫy
Em bỏ ngôi trường làng ra đi từ dạo ấy
lang thang như một khách giang hồ
Ôi! Nhớ làm sao những lần tập vẽ ngày xưa
Ồ! Giá trường em giờ có thầy giáo mới
Em sẽ chạy về ngay không để lỡ một ngày, một buổi
ngồi vào hàng ghế ngày xưa
thầy đang dậy những câu hát mẹ ru
còn em háo hức
chờ đến giờ tập vẽ.
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thể thơ: Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân liên tiếp là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu cho phép dòng cảm xúc bám theo.
7/ Độ dài: 380 chữ (khoảng 50 câu)
8/ Tâm thế của thi sĩ: Phấn khích, buồn bực
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Mạnh
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Mạnh
10/ Hồn thơ: Có hồn thơ - mạnh yếu tùy mỗi người
Bài 3
CÂU TRẢ LỜI CHÂN XÁC
Được chuyển về một bệnh viện lớn
làm bác sĩ pháp y
tôi thấy rất lạ kỳ
Có những xác người trái tim nát vụn
có những xác người trái tim chai cứng
có cả những xác người không có trái tim
Trong phòng mổ suốt mấy ngày đêm
suy nghĩ nát óc vẫn không có câu trả lời thỏa đáng
Một sớm mai trời trong, rực nắng
thẫn thờ mở cửa bước ra sân
ngước lên cao
như muốn hỏi trời xanh
bỗng thấy nổi bật trên nền vải đỏ
phất phơ trong gió
một ngôi sao vàng.
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
CÂU TRẢ LỜI CHÂN XÁC
Được chuyển về một bệnh viện lớn
làm bác sĩ pháp y
tôi thấy rất lạ kỳ
Có những xác người trái tim nát vụn
có những xác người trái tim chai cứng
có cả những xác người không có trái tim
Trong phòng mổ suốt mấy ngày đêm
suy nghĩ nát óc vẫn không có câu trả lời thỏa đáng
Một sớm mai trời trong, rực nắng
thẫn thờ mở cửa bước ra sân
ngước lên cao
như muốn hỏi trời xanh
bỗng thấy nổi bật trên nền vải đỏ
phất phơ trong gió
một ngôi sao vàng.
Bài 4
TÔI ĐÃ GẶP Ở ĐÂY
Sau khi bị đánh đập giập xương sống, bị cùm kẹp đến liệt hai chân và rối loạn cơ tròn, không kiểm soát được đường tiểu tiện và đại tiện, tôi nằm chờ chết trong xà lim. Nhờ sự can thiệp tận tình của hai bác sĩ tù Trần Quý Nhiếp và Trần Văn Lịch, cộng thêm đề nghị của một phái đoàn Thanh Tra Y Tế từ trung ương, tôi được chuyển vào một bệnh xá nhỏ ở Phân Trại B, nơi giam giữ tù hình sự. Tôi đã sống chung với đủ mọi loại tội phạm: giết người, trộm cướp, hiếp dâm, lừa đảo, xì ke ma tuý …v. v. (1)
Tôi đến đây
trong một lần đi trốn
khi đang trong cuộc một trò chơi lớn
trò chơi đấu tranh
Nhìn quanh
tôi thấy toàn thú dữ
mắt tròn xoe đổ lửa
uống máu ăn thịt lẫn nhau
trong khi bên ngoài những lớp rào
và những hào sâu
bầy quỷ sứ đứng canh ngả nghiêng cười khoái trá
Ở đây
một nắm rau dại, một con sâu, con dế
lắm khi tàn tạ thân xác một con người
một mẩu tàn thuốc rơi
cũng có thể làm máu đổ (2)
Tử thần đang mừng rỡ
bước từng bước đến gần
những con người khốn khổ
họ không có gì chống đỡ
nên chỉ biết bán rẻ nhân cách của mình
biến thành những con vật đê hèn
ngụp lặn trong vũng bùn tội lỗi
May mắn thay
tôi đã gặp ở đây
ân tình đong thật đầy
của những người bạn mới
(giữa rừng cỏ dại quanh bờ suối
lác đác một hai khóm trúc đào)
Tôi quên sao được hương vị ngọt ngào
của cành hoa các anh trao giữa muôn nghìn cay đắng
đàng sau những vệt máu, những giọt mồ hôi, những tia nhìn thù hận
là màu xanh ước mơ
những nét nhạc, những vần thơ
khung trời quê hương, biển tình yêu và cuồn cuộn dâng nhựa sống
tâm hồn tôi như bay cao giữa trời gió lộng
dù xác thân vẫn trĩu nặng gông xiềng
Tôi đã gặp những đứa em
còn chút dáng người giữa bầy dã thú
đói thắt ruột
và roi quất trên đầu, trên cổ
vẫn chẳng nỡ ăn thịt đồng loại của mình
Tôi ôm các em vào lòng
thủ thỉ bên tai những lời thân ái
để các em quen dần tiếng nói
của loài người
đã quên mất từ lâu
Tôi đã bị đẩy xuống tận đáy vực sâu
dù đường còn rất xa và rất nhiều khó nhọc
vẫn cố trèo lên miệng vực
dù bọn quỷ sứ muốn biến tôi thành súc vật
trái tim tôi vẫn ăm ắp tình người
vẫn quay quắt nhớ người yêu xa tít một phương trời
và vẫn niềm tin
ở một ngày mai.
Viết cuối năm 1982 ở Bệnh Xá Phân Trại B
Chú Thích:
1/ Tôi nằm ở Bệnh Xá B, khoảng hơn 30 bệnh nhân toàn là tù hình sự, chỉ có mình tôi "lạc loài".
2/ Một ngày Chủ Nhật, được nghỉ lao động, có 2 em tù hình sự đến "cà kê dê ngỗng" kể chuyện tôi nghe. Số là cả 2 em đều ghiền thuốc nặng, lúc đang cuốc đất, thấy tên công an võ trang đứng gần đấy vứt cái tàn thuốc mới hút xong, cùng xông tới giành nhau. Đứa bị dộng báng súng lên ngực, chiều tối về phòng mới ói máu; đứa bị chân giầy đạp lên mặt, máu răng, máu miệng bê bết "giữa trận tiền". Một em vừa cười vừa nói: "Biết là ăn đòn nhưng ghiền quá chịu không nổi, anh ơi!"
Trong bài thơ Bờ Vẫn Quá Xa có một đoạn tương tự:
Tôi có người bạn
đói lòng moi mấy củ khoai
các anh đập nát xương bàn tay
mãi mãi mang thương tật
Một người khác lâu ngày thèm thịt
chụp vội con nhái bên đường
bỏ vào mồm nuốt chửng
báng súng AK các anh lao vào ngực, vào bụng
cho đến khi con nhái phòi ra
con nhái lúc vào màu xanh
lúc ra thành màu đỏ.
http://www.saimonthidan.com/?c=article&p=10920
Một độc giả tên Kh. Phạm đã gởi cho tôi một email như sau:
Bạn Phạm Đức Nhì thân mến,
“Bờ Vẫn Quá Xa” - bài thơ mang tính nhân bản và tình tự dân tộc có tác động thức tỉnh lòng trắc ẩn của những người phía bên kia. Nội dung mặc dầu cũng tố cáo những hành vi tàn bạo phi nhân của cai tù và hệ quả của chính sách hà khắc của nhà cầm quyền cộng sản đối với toàn dân, nhưng nó không biểu hiện sự căm hờn, thù nghịch mù quáng mà chỉ vạch trần mỗi góc cạnh của xã hội để thức tỉnh lương tri dân tộc.
Mấy câu thơ tôi đắc ý nhất là:
Báng súng AK
các anh lao vào ngực, vào bụng
cho đến khi con nhái phòi ra
con nhái lúc vào màu xanh
lúc ra thành màu đỏ.
Chữ “phòi” và chữ “xanh”, “đỏ” bạn dùng thật đắt, thật tuyệt vời! Nó diễn tả được sự ghê tởm đến dã man vô cùng tận của con người đối với con người, của con dân với người đồng chủng.
Hãy tưởng tượng ba tên cai tù vây quanh một nạn nhân thân tàn ma dại, báng AK liên tục dộng vào ngực, vào bụng một người chỉ vì bị bỏ đói mà ăn bậy một con nhái sống. Mắt trợn ngược, miệng ứa máu, “phòi” ra một con nhái sõng soài trong bụm máu. Thật ghê rợn, thật dã man.
Tôi nghĩ các bạn thơ của bạn từ quê nhà, đã từng là những chiến binh đối đầu trong mặt trận cũng phải ghê rợn, bẽn lẽn ngậm ngùi vì những hành vi phi nhân của những người đồng chí cùng chiến tuyến.
Đọc đoạn thơ này tôi bỗng nhớ đến hình ảnh tương tự của sự tàn bạo tôi được chứng kiến ở trại tù Nghệ Tĩnh. Hôm ấy tôi được cử đi thâu hoạch rau xanh cho ban (ban cán bộ cai tù). Tôi đang chặt cải bắp và xu hào bỏ vào gánh thì từ xa một anh tù hình sự trờ tới. Miệng liến thoắng, tay vơ vội chiếc cải bắp trên luống rồi ngoắt quay đi.
Bỗng đâu gần đó tên cán bộ quản giáo Hạnh xuất hiện, chặn đầu. Anh hình sự đứng chết trân như chuột trước miệng mèo. Tên cán bộ Hạnh quơ con dao phay to bản, cán sắt nặng, thẳng cánh phóng về phía trước. Phịch! Tôi ghê sợ nhắm mắt lại, khi mở ra thấy anh hình sự gục xuống, miệng ứa máu lắp bắp: “Lạy ông…” và con dao cán quay ngược nằm ngay trước mặt…
Anh hình sự rất may chưa chết, nhưng ắt hẳn lá phổi anh đã bầm giập. Anh ráng lết về hướng cũ, nơi đó có một tên lính dẫn giải từ từ tiến lại. Tên dẫn giải nói với tên cán bộ Hạnh: “Mẹ kiếp, sao mày đánh nó đau thế! Tao bảo nó đến xin ít rau về cải thiện…” Thế là huề! Sinh mạng con người được giới có quyền trân trọng như thế ấy!
Qua câu chuyện kể ta thấy “con nhái màu đỏ” của bạn không phải là hình ảnh cá biệt mà nó rất phổ biến trong các trại tù. Dường như những người cán bộ công an họ đã được đào luyện, nhồi nhét trong đầu về cách nhìn nhận và đối sử với đồng bào ruột thịt mình như vậy.
Họ có coi đồng bào họ là những con người? Ôi mẹ Việt Nam ơi! Chẳng lẽ đất nước này tồn tại và phát triển được đến ngày nay là dựa vào phong cách cư xử với nhau như vậy hay sao? Thật tôi không hiểu nổi!!!
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
TÔI ĐÃ GẶP Ở ĐÂY
Tôi đến đây
trong một lần đi trốn
khi đang trong cuộc một trò chơi lớn
trò chơi đấu tranh
Nhìn quanh
tôi thấy toàn thú dữ
mắt tròn xoe đổ lửa
uống máu ăn thịt lẫn nhau
trong khi bên ngoài những lớp rào và những hào sâu
bầy quỷ sứ đứng canh ngả nghiêng cười khoái trá
Ở đây
một nắm rau dại, một con sâu, con dế
lắm khi tàn tạ thân xác một con người
một mẩu tàn thuốc rơi
cũng có thể làm máu đổ (2)
Tử thần đang mừng rỡ
bước từng bước đến gần
những con người khốn khổ
họ không có gì chống đỡ
nên chỉ biết bán rẻ nhân cách của mình
biến thành những con vật đê hèn
ngụp lặn trong vũng bùn tội lỗi
May mắn thay
tôi đã gặp ở đây
ân tình đong thật đầy
của những người bạn mới
(giữa rừng cỏ dại quanh bờ suối
lác đác một hai khóm trúc đào)
Tôi quên sao được hương vị ngọt ngào
của cành hoa các anh trao giữa muôn nghìn cay đắng
đàng sau những vệt máu, những giọt mồ hôi, những tia nhìn thù hận
là màu xanh ước mơ
những nét nhạc, những vần thơ
khung trời quê hương, biển tình yêu và cuồn cuộn dâng nhựa sống
tâm hồn tôi như bay cao giữa trời gió lộng
dù xác thân vẫn trĩu nặng gông xiềng
Tôi đã gặp những đứa em
còn chút dáng người giữa bầy dã thú
đói thắt ruột
và roi quất trên đầu, trên cổ
vẫn chẳng nỡ ăn thịt đồng loại của mình
Tôi ôm các em vào lòng
thủ thỉ bên tai những lời thân ái
để các em quen dần tiếng nói
của loài người
đã quên mất từ lâu
Tôi đã bị đẩy xuống tận đáy vực sâu
dù đường còn rất xa và rất nhiều khó nhọc
vẫn cố trèo lên miệng vực
dù bọn quỷ sứ muốn biến tôi thành súc vật
trái tim tôi vẫn ăm ắp tình người
vẫn quay quắt nhớ người yêu xa tít một phương trời
và vẫn niềm tin ở một ngày mai.
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu có chỗ cho cảm xúc bám theo
7/ Độ dài: 365 chữ (khảng 50 câu)
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Trung bình
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Trung bình
10/ Hồn Thơ: Có hồn thơ - mạnh yếu tùy bạn đọc
Diễn Đọc Thơ:
Bài này thường được diễn đọc trong các cuộc họp mặt lớn nhỏ với các bạn tù.
Bài 5:
QUÊ HƯƠNG - KẺ ĐI NGƯỜI Ở
Viết sau khi đọc:
Tạ Lỗi Trường Sơn - Bài Thơ "ngược dòng" - của Đỗ Trung Quân
Mấy câu thơ của một ông thợ hớt tóc ở Đồ Sơn:
"Thiên đình còn đang thối
Hạ giới thơm làm sao?
Bất cứ địa phương nào
Sờ vào đâu cũng thối"
Hai câu thơ từ một nhà thơ trẻ trong ngày Thơ Nguyên Tiêu:
"Quê hương là chùm khế ngọt
Ai cao thì hái được nhiều”
QUÊ HƯƠNG - KẺ ĐI NGƯỜI Ở
Ngày xưa anh hát:
“Quê hương là chùm khế ngọt”
sao bây giờ cắn quả khế nào
anh cũng che mặt bảo… chua?
Có phải tại ngày xưa khế chua
nhưng muốn được lòng người anh yêu (1)
anh nói bừa là khế ngọt?
Hay tại sống với kẻ vô tình
lâu rồi khế ngọt cũng thành chua?
Ngày xưa anh hát:
“đường đi học
con về rợp bướm vàng bay”
giờ sao chỉ thấy
rợp trời bay cờ đỏ?
Có phải tại ngày xưa anh thổi phồng con số?
Hay tại bướm vàng… sợ cờ đỏ bay đi?
Anh còn hát về
con diều biếc, con đò nhỏ, chiếc cầu tre
cả hàng cau đầu hè
hoa trắng xóa
như muốn nài nỉ:
“Người Việt ơi! Bỏ quê hương đi, sao nỡ!”
Nhưng những thứ ấy làm sao đổi được áo cơm
và một chút tự do
để sống cuộc sống của con người?
Có những khung cảnh bình thường
gần gũi lâu ngày thành thân thương
có người gọi là quê hương
có người gọi là kỷ niệm
Tôi tên lái buôn liều lĩnh
một lần đem hết kỷ niệm của đời mình
đổi lấy hai chữ tự do
rồi ngày lại ngày
lênh đênh trên con thuyền viễn xứ
kỷ niệm hiện về
lòng quặn thắt nhớ thương
Nhưng bù lại tôi có thể ung dung
hát mấy bài ca
ngâm mấy vần thơ
mà ở quê hương người ta cho là đồ quốc cấm
Còn người ở lại
được sống giữa lòng kỷ niệm
không bồn chồn khi trời nắng
chẳng ray rứt lúc trời mưa
nhưng cắn phải quả khế chua
lắm khi phải gượng cười
nói là khế ngọt.
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
QUÊ HƯƠNG - KẺ ĐI NGƯỜI Ở
Ngày xưa anh hát:
“Quê hương là chùm khế ngọt”
sao bây giờ cắn quả khế nào
anh cũng che mặt bảo… chua?
Có phải tại ngày xưa khế chua
nhưng muốn được lòng người anh yêu (1)
anh nói bừa là khế ngọt?
Hay tại sống với kẻ vô tình
lâu rồi khế ngọt cũng thành chua?
Ngày xưa anh hát:
“đường đi học
con về rợp bướm vàng bay”
giờ sao chỉ thấy
rợp trời bay cờ đỏ?
Có phải tại ngày xưa anh thổi phồng con số?
Hay tại bướm vàng… sợ cờ đỏ bay đi?
Anh còn hát về
con diều biếc, con đò nhỏ, chiếc cầu tre
cả hàng cau đầu hè
hoa trắng xóa
như muốn nài nỉ:
“Người Việt ơi! Bỏ quê hương đi, sao nỡ!”
Nhưng những thứ ấy làm sao đổi được áo cơm
và một chút tự do
để sống cuộc sống của con người?
Có những khung cảnh bình thường
gần gũi lâu ngày thành thân thương
có người gọi là quê hương
có người gọi là kỷ niệm
Tôi tên lái buôn liều lĩnh
một lần đem hết kỷ niệm của đời mình
đổi lấy hai chữ tự do
rồi ngày lại ngày
lênh đênh trên con thuyền viễn xứ
kỷ niệm hiện về
lòng quặn thắt nhớ thương
Nhưng bù lại tôi có thể ung dung
hát mấy bài ca
ngâm mấy vần thơ
mà ở quê hương người ta cho là đồ quốc cấm
Còn người ở lại
được sống giữa lòng kỷ niệm
không bồn chồn khi trời nắng
chẳng ray rứt lúc trời mưa
nhưng cắn phải quả khế chua
lắm khi phải gượng cười
nói là khế ngọt.
BỜ VẪN QUÁ XA
(Tặng bạn thơ Trịnh Anh Đạt và cô vợ người Hoa)
Trịnh Anh Đạt, một nhà thơ chưa vào Đảng, chưa vào Hội Nhà Văn nhưng đã đoạt nhiều giải thưởng thơ giá trị ở Việt Nam, lúc sang Mỹ dự đám cưới con gái có điện thoại hỏi tôi “Chiến tranh đã khép lại hơn 30 năm mà sao người Việt hải ngoại vẫn còn nhiều ác cảm, vẫn đối đầu với những người Cộng Sản?”
Tôi, người lính Lữ Đoàn 1 Nhảy Dù
năm 75, 29 tháng tư
khi đoàn tàu chở đơn vị tôi
chuẩn bị rời Vũng Tàu
hướng ra Đông Hải
thương cha mẹ già, đàn em dại
tôi bước lên bờ
ở lại quê hương
Nhưng cha mẹ già chưa được gặp
cũng chưa thấy mặt đàn em
các anh những người chiến thắng
súng dí sau lưng
đẩy tôi vào trại tập trung
Rồi bằng những lời dối trá
trái tim vô tình
tia nhìn thù hận
các anh cướp mất của tôi
những tháng năm đẹp nhất cuộc đời
Tôi có người bạn
đói lòng moi mấy củ khoai
các anh đập nát xương bàn tay
mãi mãi mang thương tật
Một người khác
lâu ngày thèm thịt
chụp vội con nhái bên đường
bỏ vào mồm nuốt chửng
báng súng AK
các anh lao vào ngực
vào bụng
cho đến khi con nhái phòi ra
con nhái lúc vào màu xanh
lúc ra thành màu đỏ
Tôi trở về trên đôi nạng gỗ
nhìn nhà dột cột lung lay
cha chết đọa đày
các em tứ tán
mẹ tuổi già sức yếu
vẫn giãi nắng dầm sương
tôi cắn răng lìa bỏ quê hương
tìm sự sống
Trở về thăm quê mấy lần
trên đường từ Nam ra Bắc
tôi cũng đôi khi nếm được
chút dư vị của chiến tranh
Tôi gặp cả thương binh
từ hai phía
kẻ chống nạng
người ngồi xe lăn
kẻ mất tay
người sẹo đầu vẹo cổ
Họ buồn tủi
vì phải sống đời nghèo khổ
nhưng không thấy ai lên tiếng oán hờn
với họ giữa chiến trường
“Chuyện thường tình mũi tên hòn đạn.”
Ở Mỹ
tôi quen hai vợ chồng người Hoa
vợ cô giáo
chồng luật sư
yêu nhau tha thiết
Nhưng định mệnh trớ trêu, oan nghiệt
cô vợ bị hiếp dâm
ít lâu sau đẻ thằng con
đen như cột nhà cháy
Anh chồng ôm mặt khóc như điên như dại
chạy ra khỏi phòng sanh
vợ tay nắm chặt thành giường
ngất lịm
Trở về nhà
cô vợ trẻ người Hoa
đã có thể gạt nước mắt cho đi đứa con khác màu da
để mỗi ngày người chồng
khỏi thấy vết thương lòng
bị chà đi xát lại
Nhưng các bạn tôi
làm sao có thể chặt bỏ bàn tay của mình?
làm sao có thể cắt bỏ lá phổi của mình?
nên mỗi lúc trở trời
đau đớn
lại nhớ đến các anh
Không giống những thương binh
(mũi tên hòn đạn vô tình)
các bạn tôi mang thương tật
bởi đôi tay độc ác
bởi trái tim độc ác
của các anh
Sau chiến tranh
đối xử với những người ở bên kia chiến tuyến
nhưng cùng tiếng nói màu da
biết bao phương cách đưa ra
các anh chọn phương cách tàn độc nhất
Các anh đã tự đào dòng sông ngăn cách
nay lại ngồi chễm chệ trên bờ
í ới vẫy chúng tôi qua
tiếc rằng… bờ vẫn… quá xa.
(514 chữ)
Viết xong tháng chạp năm Canh Dần ( tháng 1 năm 2011)
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
BỜ VẪN QUÁ XA
Tôi, người lính Lữ Đoàn 1 Nhảy Dù
năm 75, 29 tháng tư
khi đoàn tàu chở đơn vị tôi chuẩn bị rời Vũng Tàu hướng ra Đông Hải
thương cha mẹ già, đàn em dại
tôi bước lên bờ ở lại quê hương
Nhưng cha mẹ già chưa được gặp
cũng chưa thấy mặt đàn em
các anh những người chiến thắng
súng dí sau lưng
đẩy tôi vào trại tập trung
Rồi bằng những lời dối trá
trái tim vô tình
tia nhìn thù hận
các anh cướp mất của tôi
những tháng năm đẹp nhất cuộc đời
Tôi có người bạn
đói lòng moi mấy củ khoai
các anh đập nát xương bàn tay
mãi mãi mang thương tật
Một người khác lâu ngày thèm thịt
chụp vội con nhái bên đường
bỏ vào mồm nuốt chửng
báng súng AK các anh lao vào ngực, vào bụng
cho đến khi con nhái phòi ra
con nhái lúc vào màu xanh
lúc ra thành màu đỏ
Tôi trở về trên đôi nạng gỗ
nhìn nhà dột cột lung lay
cha chết đọa đày
các em tứ tán
mẹ tuổi già sức yếu
vẫn giãi nắng dầm sương
tôi cắn răng lìa bỏ quê hương
tìm sự sống
Trở về thăm quê mấy lần
trên đường từ Nam ra Bắc
tôi cũng đôi khi nếm được
chút dư vị của chiến tranh
Tôi gặp cả thương binh
từ hai phía
kẻ chống nạng
người ngồi xe lăn
kẻ mất tay
người sẹo đầu vẹo cổ
Họ buồn tủi vì phải sống đời nghèo khổ
nhưng không thấy ai lên tiếng oán hờn
với họ giữa chiến trường
“Chuyện thường tình mũi tên hòn đạn.”
Ở Mỹ
tôi quen hai vợ chồng người Hoa
vợ cô giáo chồng luật sư
yêu nhau tha thiết
Nhưng định mệnh trớ trêu, oan nghiệt
cô vợ bị hiếp dâm
ít lâu sau đẻ thằng con
đen như cột nhà cháy
Anh chồng ôm mặt khóc như điên như dại
chạy ra khỏi phòng sanh
vợ tay nắm chặt thành giường
ngất lịm
Trở về nhà
cô vợ trẻ người Hoa
đã có thể gạt nước mắt cho đi đứa con khác màu da
để mỗi ngày người chồng
khỏi thấy vết thương lòng
bị chà đi xát lại
Nhưng các bạn tôi
làm sao có thể chặt bỏ bàn tay của mình?
làm sao có thể cắt bỏ lá phổi của mình?
nên mỗi lúc trở trời đau đớn
lại nhớ đến các anh
Không giống những thương binh
(mũi tên hòn đạn vô tình)
các bạn tôi mang thương tật
là bởi đôi tay độc ác
bởi trái tim độc ác
của các anh
Sau chiến tranh
đối xử với những người ở bên kia chiến tuyến
nhưng cùng tiếng nói màu da
biết bao phương cách đưa ra
các anh chọn phương cách tàn độc nhất
Các anh đã tự đào dòng sông ngăn cách
nay lại ngồi chễm chệ trên bờ
í ới vẫy chúng tôi qua
tiếc rằng… bờ vẫn… quá xa.
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thể thơ: Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ, đủ ngọt.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu có chỗ cho cảm xúc bám theo
7/ Độ dài: 514 chữ
8/ Tâm thế của thi sĩ: Uất ức, kềm chế
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Mạnh
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Mạnh
10/ Hồn Thơ: Có hồn thơ, mạnh yếu tùy bạn đọc
GẶP LẠI KẺ THÙ XƯA
Mới đây
trong chuyến về Hải Phòng
thăm quê cha đất tổ
tình cờ, nơi quán nước bên đường
tôi gặp lại một “người quen cũ”
nhận ra anh nhờ khuôn mặt rỗ
và vết sẹo khá sâu hình lưỡi liềm trên cổ
Anh không nhận ra tôi
đon đả chào mời
“Bác vào ngồi nghỉ, xơi chén nước”
tôi mở hộp nhón thanh kẹo lạc
nhắp ngụm chè Thái Nguyên
mơ màng sống lại một kỷ niệm đau buồn
Năm 1975
tôi, người lính Việt Nam Cộng Hòa thua trận
bị đẩy vào trại tập trung
một số bộ đội phía bên kia
trở thành cai tù
nghếch mặt vì hào quang chiến thắng
Đám tù chúng tôi
rất nhiều những tấm gương dũng cảm
một số khác khá đông
giữ gìn tư cách nín thở qua sông
và dĩ nhiên
có cả không ít những anh hèn
Một cựu Trung Úy truyền tin
muốn lấy lòng mấy ông chủ mới
thấy chỗ đông người là lê tới
chỉ để khoe vài câu:
“Các anh ơi!
Chủ Nghĩa Cộng Sản đã có sẵn trong người tôi từ lâu
Này nhé!
Đũa, vợt, dao, liềm, bàn chải đánh răng tôi đều cầm tay trái
trên sân bóng, tôi cũng thuận chân trái
ngủ, tôi cũng nằm nghiêng,
quay ngưởi về bên trái (1)
chế độ này chắc rất hợp với tôi”
Mọi người nhìn hắn cười
khinh bỉ
Tôi (còn rất trẻ)
bực bội bỏ vào nhà vệ sinh
nói với bạn tù đứng đái bên cạnh mình:
“Tao, cái con mẹ gì cũng thuận bên phải
chỉ có cái thằng khốn nạn này
lúc nào cũng ngoẹo đầu về bên trái”
Hai đứa phá lên cười
nhưng vừa quay ra cửa thì hỡi ôi!
Ông cựu Trung Úy truyền tin đã đứng đấy
Trưa hôm ấy
tôi bị gọi lên văn phòng
vừa thấy tôi, Trung Úy C trưởng (2) mặt hầm hầm
Đại Úy D trưởng (3) đập bàn đứng dậy
“Thằng này ‘náo’!
Dám dí buồi vào Chủ Nghĩa Cộng Sản của ông
Ông sẽ cho mày nát xương, mọt gông.”
Lần ấy tôi bị trận đòn lê lết (4)
thêm mấy tuần chân cùm nằm conex
và (thế nào chẳng có)
một vết đen ngòm trong hồ sơ cá nhân
của đời tù cải tạo.
Tôi gợi chuyện hỏi thăm
biết mình đã không lầm
“kẻ thù” của tôi năm xưa
nay đã già
nhưng vẫn còn lanh lợi
ngồi cách tôi chỉ một tầm tay với
Tôi ngồi lặng im
xem sinh hoạt của quán hàng
một số khách đến uống chè, ăn kẹo
hoặc mua hộp diêm, cút rượu
cũng có người đến nhờ khiếu nại, làm đơn
“Chồng cháu vô cớ bị công an bắt lên phường”
có cả người đến vì sắp bị chiếm vườn, lấy đất
Anh nhìn tôi phân bua
“Xã hội giờ thối nát quá
ngành nào, địa phương nào cũng hối lộ
mua chức bán quyền
thân phận người dân đen
thật khốn khổ mọi bề”
Khi anh rót cho tôi thêm chén chè
(chén thứ mấy tôi cũng không nhớ)
không khí đã rất cởi mở thân tình
xích đến gần anh
tôi kể lại chuyện năm đầu tiên cải tạo
những cực hình gánh chịu
vì một câu nói tào lao
Anh trầm tư một lúc lâu
rít hơi thuốc lào
rồi chậm rãi nói
mặt ẩn hiện sau làn khói
“Đã gần 38 năm
sự việc của anh
tôi cũng chỉ nhớ loáng thoa, loáng thoáng
anh đã phát biểu cực kỳ phản động
ở cương vị D trưởng của tôi
lập trường kiên định, lý tưởng sáng ngời
lối suy nghĩ ấy
tôi được lệnh diệt từ trong trứng nước
anh còn sống sót trở về cũng là đại phúc”
Anh ngừng một lát
“Nhưng thế sự lúc này đã khác”
rồi bằng một giọng chua chát đắng cay
“Tôi trả thẻ đảng được mấy tháng nay
để khỏi phải ‘cùng hội cùng thuyền’
với đám quan tham bán nước”
Tôi nắm tay anh thật chặt
mối thù tưởng sẽ chẳng thể nào quên
bỗng tự nhiên tan biến
Và thật bất ngờ
anh nhìn thẳng vào mắt tôi
với nụ cười nửa miệng
“Có điều này thật trái khoáy
thời gian gần đây tôi để ý khi đứng đái
cái thằng khốn nạn
đã ngoẹo hẳn đầu về bên trái”
(734 chữ)
Phạm Đức Nhì
Chú Thích:
(1) Ý nói “thiên tả” – nghiêng về phía trái, theo cộng sản
(2) Đại Đội Trưởng
(3) Tiểu Đoàn Trưởng
(4) Trong bài thơ Từ Ngục Tù Cộng Sản, về sự kiện này, tôi đã viết:
“Tôi đã đứng trân mình chịu đựng
những nắm tay, những báng súng kinh hồn
chúng đạp lên người tôi mê tỉnh chập chờn
máu trong miệng trào ra đầm ngực áo”
Hôm ấy - để tìm hiểu sự tình - tôi đã kiên nhẫn ngồi ở quán nước gần 3 tiếng. Lúc tính tiền mới biết mình đã uống 11 chén nước chè, ăn 10 thanh kẹo lạc (nhỏ).
Bài này sau đó được Giải Khuyến Khích, phần thưởng 100 đô, của Dân Làm Báo, tôi đã nhờ chuyển cho chị Trần Thị Nga trong nhóm Hà Nam Tam Kiệt, lúc ấy đang bị giam, giờ đã qua Mỹ. Hình chị Trần Thị Nga ở link cuối cùng.
Đây là links liên quan đến việc này:
https://danlambaovn.blogspot.com/2015/04/bai-thi-viet-cong-san-va-toi-gap-lai-ke.html
https://danlambaovn.blogspot.com/2015/05/ket-qua-giai-dan-bao-cong-san-toi-la.html
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
GẶP LẠI KẺ THÙ XƯA
Mới đây
trong chuyến về Hải Phòng
thăm quê cha đất tổ
tình cờ, nơi quán nước bên đường
tôi gặp lại một “người quen cũ”
nhận ra anh nhờ khuôn mặt rỗ
và vết sẹo khá sâu hình lưỡi liềm trên cổ
Anh không nhận ra tôi
đon đả chào mời
“Bác vào ngồi nghỉ, xơi chén nước”
tôi mở hộp nhón thanh kẹo lạc
nhắp ngụm chè Thái Nguyên
mơ màng sống lại một kỷ niệm đau buồn
Năm 1975
tôi, người lính Việt Nam Cộng Hòa thua trận
bị đẩy vào trại tập trung
một số bộ đội phía bên kia
trở thành cai tù
nghếch mặt vì hào quang chiến thắng
Đám tù chúng tôi
rất nhiều những tấm gương dũng cảm
một số khác khá đông
giữ gìn tư cách nín thở qua sông
và dĩ nhiên
có cả không ít những anh hèn
Một “cựu” Trung Úy truyền tin
muốn lấy lòng mấy ông chủ mới
thấy chỗ đông người là lê tới
chỉ để khoe vài câu
“Các anh ơi!
Chủ Nghĩa Cộng Sản đã có sẵn trong người tôi từ lâu
Này nhé!
đũa, vợt, dao, liềm, bàn chải đánh răng tôi đều cầm tay trái
trên sân bóng, tôi cũng thuận chân trái
ngủ, tôi cũng nằm nghiêng,
quay ngưởi về bên trái (1)
chế độ này chắc rất hợp với tôi”
mọi người nhìn hắn cười
khinh bỉ
Tôi (còn rất trẻ)
bực bội bỏ vào nhà vệ sinh
nói với bạn tù đứng đái bên cạnh mình
“Tao, cái con mẹ gì cũng thuận bên phải
chỉ có cái thằng khốn nạn này
lúc nào cũng ngoẹo đầu về bên trái”
hai đứa phá lên cười
nhưng vừa quay ra cửa thì hỡi ôi!
Ông cựu Trung Úy truyền tin đã đứng đấy
Trưa hôm ấy
tôi bị gọi lên văn phòng
vừa thấy tôi, Trung Úy C trưởng (2) mặt hầm hầm
Đại Úy D trưởng (3) đập bàn đứng dậy
“Thằng này ‘náo’!
Dám dí buồi vào Chủ Nghĩa Cộng Sản của ông
Ông sẽ cho mày nát xương, mọt gông.”
Lần ấy tôi bị trận đòn lê lết (4)
thêm mấy tuần chân cùm nằm conex
và (thế nào chẳng có)
một vết đen ngòm trong hồ sơ cá nhân
của đời tù cải tạo.
Tôi gợi chuyện hỏi thăm
biết mình đã không lầm
“kẻ thù” của tôi năm xưa
nay đã già
nhưng vẫn còn lanh lợi
ngồi cách tôi chỉ một tầm tay với
Tôi ngồi lặng im
xem sinh hoạt của quán hàng
một số khách đến uống chè, ăn kẹo
hoặc mua hộp diêm, cút rượu
cũng có người đến nhờ khiếu nại, làm đơn
“Chồng cháu vô cớ bị công an bắt lên phường”
có cả người đến vì sắp bị chiếm vườn, lấy đất
Anh nhìn tôi phân bua
“Xã hội giờ thối nát quá
ngành nào, địa phương nào cũng hối lộ
mua chức bán quyền
thân phận người dân đen
thật khốn khổ mọi bề”
Khi anh rót cho tôi thêm chén chè
(chén thứ mấy tôi cũng không nhớ)
không khí đã rất cởi mở thân tình
xích đến gần anh
tôi kể lại chuyện năm đầu tiên cải tạo
những cực hình gánh chịu
vì một câu nói tào lao
Anh trầm tư một lúc lâu
rít hơi thuốc lào
rồi chậm rãi nói
mặt ẩn hiện sau làn khói
“Đã gần 38 năm
sự việc của anh
tôi cũng chỉ nhớ loáng thoa, loáng thoáng
anh đã phát biểu cực kỳ phản động
ở cương vị D trưởng của tôi
lập trường kiên định, lý tưởng sáng ngời
lối suy nghĩ ấy
tôi được lệnh diệt từ trong trứng nước
anh còn sống sót trở về cũng là đại phúc”
Anh ngừng một lát
“Nhưng thế sự lúc này đã khác”
rồi bằng một giọng chua chát đắng cay
“Tôi trả thẻ đảng được mấy tháng nay
để khỏi phải ‘cùng hội cùng thuyền’
với đám quan tham bán nước”
Tôi nắm tay anh thật chặt
mối thù tưởng sẽ chẳng thể nào quên
bỗng tự nhiên tan biến
Và thật bất ngờ
anh nhìn thẳng vào mắt tôi
với nụ cười nửa miệng
“Có điều này thật trái khoáy
thời gian gần đây tôi để ý khi đứng đái
cái thằng khốn nạn
đã ngoẹo hẳn đầu về bên trái”
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu
7/ Độ dài: 734 chữ
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ): Khá mạnh
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Mạnh
10/ Hồn thơ: Tùy bạn đọc
Bài 8
BÀI THƠ KHÔNG TỰA
Bài thơ viết cuối năm 1996, có tựa đàng hoàng, nhưng vì lúc ấy mới tập tành computer nên khi copy rồi paste vào mail, cái tựa không hiểu sao biến mất.
Mấy người bạn FW bài thơ đi khắp nơi và được mọi người ưa thích. Nhận thấy khi đọc đến cuối bài ai cũng có thể đặt tựa cho bài thơ rất chính xác nên hôm nay, kỷ niệm bài thơ được 19 tuổi, xin gởi bài thơ (cũng vẫn không có tựa) đến bạn đọc để cùng sống lại một giai đoạn lịch sử "không thể nào quên" của dân tộc.
Phạm Đức Nhì
Vài tháng qua bài thơ được diễn đọc ở nhiều cuộc họp mặt, và đặc biệt là trong video Lịch Sử Qua Chuyện Kể được thực hiện bởi Viện Bảo Tàng Di Sản Người Việt (Vietnamese Heritage Museum) nên người yêu thơ đã đề nghị trả lại cái tựa cũ cho bài thơ.
Hôm nay (07/ 25/2024) Bài Thơ Không Tựa đã trở thành:
LÁ CỜ CHÍNH NGHĨA
Tự do như muối
hạnh phúc như đường
khi còn đang ăn đủ miếng ngọt miếng ngon
khó thấy được giá trị của hạt đường hạt muối
Tôi sống ở miền nam nhìn dòng đời trôi nổi
nở lại tàn bao nhiêu mùa hoa
hai nền Cộng Hòa
một cuộc chiến tranh dài đẫm máu
Tôi đã dốc lòng chiến đấu
bảo vệ tự do
dưới lá cờ
nền vàng ba sọc đỏ
Tiếc thay trong đội ngũ
chúng tôi có hơi ít những Ngô Quang Trưởng , Nguyễn Khoa Nam
mà lại khá nhiều Nguyễn Vĩnh Nghi, Nguyễn Văn Toàn
nên lính mất niềm tin, dân chán nản
những kẻ có lòng, lắc đầu ngao ngán
Rồi nước Mỹ đồng minh
xưa là bạn
nay trở mặt lọc lừa
quên lời hứa năm xưa
bỏ mặc “tiền đồn của thế giới tự do”
thất thủ
Kẻ thù đưa tôi lưu đày biệt xứ
rồi khua chiêng gióng trống ăn mừng
Đám trí thức, sinh viên, học sinh
xưa trốn vô bưng
mơ một thiên đường trên trái đất
nay ngồi trên khán đài nghếch mặt
“Thiên đường đang ở trong tầm tay”
Má Hai
xưa đào hầm nuôi cán bộ
nay hớn hở
“Tụi nó dzià mình chắc có tương lai”
Bà Tám
con chết trận Đồng Xoài
hí hửng lãnh bằng
Gia Đình Liệt Sĩ
Những nhà soạn nhạc, nhà văn, nhà thơ,
xưa chống “cuộc chiến tranh phi lý”
(đâm sau lưng người lính Cộng Hòa)
nay chìa bút ra
xin viết bài ngợi ca chế độ mới
Đám thanh niên
xưa trốn chui trốn nhủi
ở hậu phương
xanh mặt
khi nghe nhắc tới chiến trường
nay tự nhận
đã yêu thầm cách mạng
Những người dân bình thường
xưa gặp lính
khi ghét khi thương
lúc buồn ngồi chửi đổng
“Tao chửi cả thằng Tổng Thống
xá gì lính tráng tụi bay”
nay cũng ngập ngừng vỗ tay
nhưng mắt nhìn quanh lấm lét
họ chưa có câu trả lời dứt khoát
muốn đợi một thời gian
Sau vài năm
cuộc hôn nhân qua tuần trăng mật
đã đầy nước mắt
và những tiếng nấc nghẹn ngào
Đám trí thức vô bưng năm nào
tức giận thấy mình bị bội phản
buông lời phản kháng
kẻ vô khám Chí Hòa
người bị quản thúc tại gia
đuổi gà cho vợ
thiên đường ước mơ sụp đổ
Má Hai
đã quen dần với bo bo, với sắn với khoai
như người dân miền bắc
những cán bộ
xưa má nuôi trong hầm bí mật
đã ra lệnh bắt má mấy lần
má làm không đủ ăn
lấy lúa đâu đóng thuế
Bà Tám
ôm tấm bằng Gia Đình Liệt Sĩ
bụng đói meo
làng trên xóm dưới ai cũng nghèo
tình người hiếm hơn hồi đó
bà ra mộ con ngồi nhổ cỏ
khóc thầm
Những văn nhân
một thời phản chiến
biện minh “ngộ biến tòng quyền”
cố o ép trái tim
“cho giống môn đồ của Lê-Nin, Kác-Mác”
Nhưng với văn thơ, với nhạc
quen phóng túng tự do
sao chịu nổi gông xiềng
lại tiếc những ngày
trời rộng thênh thang
múa bút
Đám thanh niên hèn, khoác lác
tưởng được chế độ mới tin dùng
bị đi lao động quốc phòng
thanh niên xung phong
làm việc không công
nơi rừng sâu nước độc
cháy da vàng mắt
đói lòng
Những người dân
xưa chửi vung chửi vít
nay im thin thít
chẳng dám hé môi
một số kẻ lỡ lời
bị đi “ tù không án “
Khi cán bộ xưng tụng bác Hồ
ca ngợi Đảng
họ cao giọng hoan hô
vỗ tay thật to
nhưng bụng thầm ao ước
được sống lại những ngày xưa cũ
Sau ba mươi tháng tư
đớn đau tủi hổ
là gia đình người lính Cộng Hòa
kể bị cướp nhà
người bị cướp đất
con bị đuổi học
vợ mất sở làm
chồng đi tù biệt tăm
đi họp
cán bộ mỉa mai nhiếc móc
ra đường
bị lườm dọc nguýt ngang
Đến khi ruộng vô tập đoàn
gạo vải sữa đường
bán theo tiêu chuẩn
nhà máy công ty hãng xưởng
trở thành quốc doanh
công an khu vực
đầy quyền hành
thực thi chính sách nhân hộ khẩu
người dân chịu đời không thấu
mà chẳng dám than vãn kêu ca
Bấy giờ gia đình người lính Cộng Hòa
mới nhận được những tia nhìn thiện cảm
nghĩ đến con, đến chồng, đến cha
trong nhà tù cộng sản
họ hãnh diện ngẩng đầu
Hôm nay giữa trời cao
được thấy lá cờ vàng ba sọc đỏ
phất phới bay trong gió
tôi muốn khóc thật to
tôi muốn hét lên
“Đây hạnh phúc ! Đây tự do!”
mà thuở nào
tôi đã buông tay đánh mất
để phải chôn tháng năm tươi đẹp nhất
của cuộc đời
trong các trại tù
rải rác khắp nơi
trên đất nước
Họ hàng tôi, đồng bào tôi
những ai không đi được
mấy chục năm trường
gánh chịu đau thương
uất hận tủi hờn
nhìn quê hương tan nát
Mẹ Việt Nam ơi ! Những đứa con lưu lạc
đã nhận rõ lỗi lầm
đang đấu tranh âm thầm
cho một ngày quang phục
Sẽ còn nhiều khó nhọc
để dành lại giang san
từ tay bọn cộng sản tham tàn
nhưng kìa ! Phất phới bay trong gió
vẫn như ngày nào
lá cờ vàng ba sọc đỏ
mà sao hôm nay
chính nghĩa sáng ngời
chẳng cần một lời
luận bàn lý giải
Tôi đứng lặng nhìn, lòng khoan khoái
lá cờ vẫn còn đây
thì quê hương ơi ! Sẽ có một ngày!
Viết tại San Leon sau khi dự lễ dựng kỳ đài tại Houston 1996
Minh Họa Kỹ Thuật Gieo Vần
LÁ CỜ CHÍNH NGHĨA
Tự do như muối
hạnh phúc như đường
khi còn đang ăn đủ miếng ngọt miếng ngon
khó thấy được giá trị của hạt đường hạt muối
Tôi sống ở miền nam
nhìn dòng đời trôi nổi
nở lại tàn bao nhiêu mùa hoa
hai nền Cộng Hòa
một cuộc chiến tranh dài đẫm máu
Tôi đã dốc lòng chiến đấu
bảo vệ tự do
dưới lá cờ
nền vàng ba sọc đỏ
Tiếc thay trong đội ngũ
chúng tôi có hơi ít những Ngô Quang Trưởng , Nguyễn Khoa Nam
mà lại khá nhiều Nguyễn Vĩnh Nghi, Nguyễn Văn Toàn
nên lính mất niềm tin, dân chán nản
những kẻ có lòng lắc đầu ngao ngán
Rồi nước Mỹ đồng minh
xưa là bạn
nay trở mặt lọc lừa
quên lời hứa năm xưa
bỏ mặc “tiền đồn của thế giới tự do”
thất thủ
Kẻ thù đưa tôi lưu đày biệt xứ
rồi khua chiêng gióng trống ăn mừng
Đám trí thức, sinh viên, học sinh xưa trốn vô bưng
mơ một thiên đường trên trái đất
nay ngồi trên khán đài nghếch mặt
“Thiên đường đang ở trong tầm tay”
Má Hai
xưa đào hầm nuôi cán bộ
nay hớn hở
“Tụi nó dzià mình chắc có tương lai”
Bà Tám
con chết trận Đồng Xoài
hí hửng lãnh bằng
Gia Đình Liệt Sĩ
Những nhà soạn nhạc, nhà văn, nhà thơ, xưa chống “cuộc chiến tranh phi lý”
(đâm sau lưng người lính Cộng Hòa)
nay chìa bút ra
xin viết bài ngợi ca chế độ mới
Đám thanh niên xưa trốn chui trốn nhủi
ở hậu phương
xanh mặt khi nghe nhắc tới chiến trường
nay tự nhận đã yêu thầm cách mạng
từ lúc trời còn chưa sáng
Những người dân bình thường
xưa gặp lính khi ghét khi thương
lúc buồn ngồi chửi đổng
“Tao chửi cả thằng Tổng Thống
xá gì lính tráng tụi bay”
nay cũng ngập ngừng vỗ tay
nhưng mắt nhìn quanh lấm lét
họ chưa có câu trả lời dứt khoát
muốn đợi một thời gian
Sau vài năm
cuộc hôn nhân qua tuần trăng mật
đã đầy nước mắt
và những tiếng nấc nghẹn ngào
Đám trí thức vô bưng năm nào
tức giận thấy mình bị bội phản
buông lời phản kháng
kẻ vô khám Chí Hòa
người bị quản thúc tại gia
đuổi gà cho vợ
thiên đường ước mơ sụp đổ
Má Hai
đã quen dần với bo bo, với sắn với khoai
như người dân miền bắc
những cán bộ xưa má nuôi trong hầm bí mật
đã ra lệnh bắt má mấy lần
má làm không đủ ăn
lấy lúa đâu đóng thuế
Bà Tám
ôm tấm bằng Gia Đình Liệt Sĩ
bụng đói meo
làng trên xóm dưới ai cũng nghèo
tình người hiếm hơn hồi đó
bà ra mộ con ngồi nhổ cỏ
khóc thầm
Những văn nhân
một thời phản chiến
biện minh “ngộ biến tòng quyền”
cố o ép trái tim
“cho giống môn đồ của Lê-Nin, Kác-Mác”
Nhưng với văn thơ, với nhạc
quen phóng túng tự do sao chịu nổi gông xiềng
lại tiếc những ngày trời rộng thênh thang
múa bút
Đám thanh niên hèn, khoác lác
tưởng được chế độ mới tin dùng
bị đi lao động quốc phòng
thanh niên xung phong
làm việc không công nơi rừng sâu nước độc
cháy da vàng mắt
đói lòng
Những người dân
xưa chửi vung chửi vít
nay im thin thít
chẳng dám hé môi
một số kẻ lỡ lời
bị đi “tù không án“
Khi cán bộ xưng tụng bác Hồ, ca ngợi Đảng
họ cao giọng hoan hô
vỗ tay thật to
nhưng bụng thầm ao ước được sống lại những ngày xưa cũ
Sau ba mươi tháng tư
đớn đau tủi hổ
là gia đình người lính Cộng Hòa
kể bị cướp nhà
người bị cướp đất
con bị đuổi học
vợ mất sở làm
chồng đi tù biệt tăm
đi họp cán bộ mỉa mai nhiếc móc
ra đường bị lườm dọc nguýt ngang
Đến khi ruộng vô tập đoàn
gạo vải sữa đường bán theo tiêu chuẩn
nhà máy công ty hãng xưởng
trở thành quốc doanh
công an khu vực đầy quyền hành
thực thi chính sách nhân hộ khẩu
người dân chịu đời không thấu
mà chẳng dám than vãn kêu ca
Bấy giờ gia đình người lính Cộng Hòa
mới nhận được những tia nhìn thiện cảm
nghĩ đến con, đến chồng, đến cha trong nhà tù cộng sản
họ hãnh diện ngẩng đầu
Hôm nay giữa trời cao
được thấy lá cờ vàng ba sọc đỏ
phất phới bay trong gió
tôi muốn khóc thật to
tôi muốn hét lên “Đây hạnh phúc ! Đây tự do!”
mà thuở nào tôi đã buông tay đánh mất
để phải chôn tháng năm tươi đẹp nhất
của cuộc đời
trong các trại tù rải rác khắp nơi
trên đất nước
Họ hàng tôi, đồng bào tôi những ai không đi được
mấy chục năm trường gánh chịu đau thương
uất hận tủi hờn
nhìn quê hương tan nát
Mẹ Việt Nam ơi ! Những đứa con lưu lạc
đã nhận rõ lỗi lầm
đang đấu tranh âm thầm
cho một ngày quang phục
Sẽ còn nhiều khó nhọc
để dành lại giang san
từ tay bọn cộng sản tham tàn
nhưng kìa! Phất phới bay trong gió
vẫn như ngày nào lá cờ vàng ba sọc đỏ
mà sao hôm nay chính nghĩa sáng ngời
chẳng cần một lời
luận bàn lý giải
Tôi đứng lặng nhìn, lòng khoan khoái
lá cờ vẫn còn đây
thì quê hương ơi! Sẽ có một ngày!
KỸ THUẬT THƠ:
1/ Thơ Mới Biến Thể, nhất khí liền mạch/ Tứ thơ chảy thành dòng.
2/ Vần: Vần chân là chính, chỗ đậm chỗ nhạt, không có quy củ.
3/ Số chữ trong câu: Thay đổi với biên độ rộng
4/ Dòng âm điệu: Thông thoáng
5/ Nhịp điệu: Uyển chuyển, sinh động
6/ Dòng tứ thơ + dòng âm điệu
7/ Độ dài: 956 chữ
8/ Cảm xúc tầng 1 (đến từ câu chữ, biện pháp tu từ): Manh
9/ Cảm xúc tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Mạnh
10/ Hồn thơ: Tùy bạn đọc
Bài Lá Cờ Chính Nghĩa rất "đắt hàng", nhất là những cuộc họp mặt lớn, long trọng. Đã được đọc trong chương trình Lịch Sử Qua Chuyện Kể của Viện Bảo Tàng Di Sản Người Việt.
Comments
Post a Comment